Factfulness — Book Summary

Three Authors and a Circus Dream

Factfulness is written in the voice of Hans Rosling, but Rosling says it is the work of three people. He wrote it with his son Ola Rosling and his daughter-in-law Anna Rosling Rönnlund, after what he calls eighteen years of working together. In 2005 the three started the Gapminder Foundation. Its mission is to fight devastating ignorance, meaning a very harmful lack of knowledge, with a fact-based worldview. Rosling gave the lectures, and Ola and Anna did the data work.

The book begins with the circus. As a child, Rosling dreamed of being a circus artist, but his parents wanted him to get a good education, so he studied medicine. In one lecture, a professor showed an X-ray of a sword swallower, and the old dream came back. Three years later, Rosling met that same sword swallower as a patient. The old man explained that the throat is flat, so only flat things slide down. Rosling practiced, and soon he could swallow a Swedish army bayonet from 1809. He writes that he sometimes does this at the end of a lecture, to show that something that seems impossible can be true.

Thirteen Questions Most People Fail

Rosling then asks readers to answer 13 fact questions about the world, each with three possible answers. The topics include extreme poverty, life expectancy, vaccination and climate. He promises that readers will do better by the end of the book, not by memorizing statistics but by learning a few simple thinking tools.

Rosling says he has put such questions to thousands of people, using only well-documented facts and no trick questions. Yet most do very badly. One question asks how the share of the world's people in extreme poverty has changed in the last 20 years. The correct answer is that it has almost halved, which Rosling calls the most important change of his lifetime. On average only 7 percent answer correctly. The climate question is the exception: 86 percent get it right. In 2017, nearly 12,000 people in 14 countries took the test. On average they got only two of the first 12 questions right, and 15 percent got none right.

Rosling once thought that better-educated people would do better, and he says he was wrong. Teachers, scientists, journalists and senior political decision makers also got most answers wrong. Some of the worst results came from a group of Nobel laureates and medical researchers. Rosling concludes that it is not a question of intelligence.

Worse Than Chimpanzees, and Not Outdated

Rosling uses a comparison to show how bad these quiz results are. He imagines throwing bananas marked A, B or C to chimpanzees and noting which one each picks. By pure luck, the chimpanzees would get four of the 12 questions right. People get two. The chimpanzees' mistakes would also be spread evenly, but human mistakes lean one way. Every group Rosling tests thinks the world is more frightening, more violent and more hopeless than it is.

Rosling reasons that a simple lack of knowledge would give random answers. Scores worse than random must come from wrong ideas. For many years he believed these ideas were outdated knowledge. So Ola and Anna built animated charts, and Rosling showed them around the world. But even people who loved his lectures kept their old beliefs, and he almost gave up.

The turning point came in January 2015 at the World Economic Forum in Davos, Switzerland. About one thousand political and business leaders, researchers and journalists were in the room. On poverty, 61 percent answered correctly, far better than the public. But on future population growth and on basic health care, even this audience did worse than the chimpanzees. These people had the latest data and advisers, so outdated knowledge could not explain their mistakes.

Two Worldviews and Our Dramatic Instincts

After Davos, Rosling reached his answer. He describes an overdramatic worldview, which he says most Westerners carry in their heads. In it, things are bad and getting worse, the rich get richer, the poor get poorer and more numerous, and resources will soon run out. Rosling calls this picture stressful and misleading.

Against it he sets the fact-based worldview. The vast majority of people live somewhere in the middle of the income scale. Step by step, the world is improving. Rosling says this is not true on every measure every year, but it is true as a rule, though huge challenges remain.

Rosling says the media plays a role, but the main cause of the dramatic picture is how the brain works. He compares it to an optical illusion. Two lines of the same length still look different after a person has measured them, because the illusion happens in the brain, not in the eyes. Human brains developed among hunters and gatherers. They jump to quick conclusions, love dramatic stories, and crave sugar and fat. Rosling says the craving for drama now causes wrong ideas, just as the craving for sugar causes obesity. He does not want to remove these instincts. He wants readers to control how much drama they take in, and he calls this habit factfulness.

អ្នកនិពន្ធបីនាក់ និងក្តីស្រមៃចង់ធ្វើជាអ្នកសម្តែងសៀក

សៀវភៅមើលពិភពលោកតាមការពិត (Factfulness) ត្រូវបានសរសេរដូចជាហាន់ស៍ រ៉ូស្លីង (Hans Rosling) ជាអ្នកនិយាយដោយខ្លួនឯង ប៉ុន្តែរ៉ូស្លីងនិយាយថា វាជាស្នាដៃរបស់មនុស្សបីនាក់។ គាត់បានសរសេរសៀវភៅនេះជាមួយកូនប្រុសរបស់គាត់ គឺអូឡា រ៉ូស្លីង (Ola Rosling) និងកូនប្រសាស្រីរបស់គាត់ គឺអាណា រ៉ូស្លីង រ៉ឺនលុន (Anna Rosling Rönnlund) ក្រោយពីអ្វីដែលគាត់ហៅថា ការធ្វើការជាមួយគ្នាអស់រយៈពេល ១៨ ឆ្នាំ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ អ្នកទាំងបីបានបង្កើតមូលនិធិហ្គែបម៉ាញឌ័រ (Gapminder Foundation)។ បេសកកម្មរបស់មូលនិធិនេះ គឺតស៊ូប្រឆាំងនឹងការខ្វះចំណេះដឹងដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ខ្លាំង ពោលគឺការមិនដឹងការពិតដែលធ្វើឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ធំ ដោយជួយមនុស្សឱ្យមានការមើលពិភពលោកដោយផ្អែកលើការពិត ឬហៅថា fact-based worldview។ រ៉ូស្លីងជាអ្នកឡើងថ្លែងបាឋកថា ហើយអូឡា និងអាណាជាអ្នកធ្វើការងារផ្នែកទិន្នន័យ។

សៀវភៅចាប់ផ្តើមដោយរឿងសៀក។ កាលនៅក្មេង រ៉ូស្លីងមានក្តីស្រមៃចង់ធ្វើជាអ្នកសម្តែងសៀក ប៉ុន្តែឪពុកម្តាយរបស់គាត់ចង់ឱ្យគាត់បានទទួលការអប់រំល្អ ដូច្នេះគាត់បានរៀនផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ។ ក្នុងម៉ោងរៀនមួយ សាស្ត្រាចារ្យម្នាក់បានបង្ហាញរូបថតកាំរស្មីអ៊ិចរបស់អ្នកសម្តែងលេបដាវម្នាក់ ហើយក្តីស្រមៃចាស់ក៏ត្រឡប់មកវិញ។ បីឆ្នាំក្រោយមក រ៉ូស្លីងបានជួបអ្នកសម្តែងលេបដាវដដែលនោះ ក្នុងឋានៈជាអ្នកជំងឺ។ បុរសចំណាស់នោះពន្យល់ថា បំពង់កមានរាងសំប៉ែត ដូច្នេះមានតែវត្ថុសំប៉ែតទេដែលអាចរអិលចុះបាន។ រ៉ូស្លីងបានហាត់ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន គាត់អាចលេបដាវចុងកាំភ្លើងរបស់កងទ័ពស៊ុយអែត ពីឆ្នាំ ១៨០៩ បាន។ គាត់សរសេរថា ជួនកាលគាត់ធ្វើដូច្នេះនៅចុងបញ្ចប់នៃបាឋកថា ដើម្បីបង្ហាញថា អ្វីដែលមើលទៅមិនអាចទៅរួច អាចជាការពិតបាន។

សំណួរ ១៣ ដែលមនុស្សភាគច្រើនឆ្លើយខុស

បន្ទាប់មក រ៉ូស្លីង (Rosling) សុំឱ្យអ្នកអានឆ្លើយសំណួរការពិត ១៣ អំពីពិភពលោក ដែលសំណួរនីមួយៗមានចម្លើយបីឱ្យជ្រើសរើស។ ប្រធានបទរួមមាន ភាពក្រីក្រខ្លាំងបំផុត ឬហៅថា extreme poverty, អាយុសង្ឃឹមរស់ ឬហៅថា life expectancy ដែលជាចំនួនឆ្នាំជាមធ្យមដែលមនុស្សរស់, ការចាក់វ៉ាក់សាំង និងអាកាសធាតុ។ គាត់សន្យាថា ដល់ចុងបញ្ចប់នៃសៀវភៅ អ្នកអាននឹងឆ្លើយបានល្អជាងមុន មិនមែនដោយការទន្ទេញស្ថិតិទេ តែដោយការរៀនវិធីគិតសាមញ្ញៗមួយចំនួន។

រ៉ូស្លីងនិយាយថា គាត់បានសួរសំណួរបែបនេះទៅមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ ដោយប្រើតែការពិតដែលមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ ហើយគ្មានសំណួរបញ្ឆោតទេ។ ប៉ុន្តែមនុស្សភាគច្រើនឆ្លើយបានអន់ខ្លាំងណាស់។ សំណួរមួយសួរថា ក្នុងរយៈពេល ២០ ឆ្នាំចុងក្រោយ ចំណែកមនុស្សលើពិភពលោកដែលរស់នៅក្នុងភាពក្រីក្រខ្លាំងបំផុត បានប្រែប្រួលយ៉ាងណា។ ចម្លើយត្រឹមត្រូវគឺថា វាបានថយចុះស្ទើរតែពាក់កណ្តាល ដែលរ៉ូស្លីងហៅថាជាការផ្លាស់ប្តូរសំខាន់បំផុតក្នុងមួយជីវិតរបស់គាត់។ ជាមធ្យម មានតែ ៧ ភាគរយប៉ុណ្ណោះដែលឆ្លើយត្រូវ។ សំណួរអាកាសធាតុជាករណីលើកលែង៖ មនុស្ស ៨៦ ភាគរយឆ្លើយត្រូវ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ មនុស្សជិត ១២.០០០ នាក់ នៅ ១៤ ប្រទេស បានធ្វើតេស្តនេះ។ ជាមធ្យម ពួកគេឆ្លើយត្រូវត្រឹមតែពីរសំណួរ ក្នុងចំណោម ១២ សំណួរដំបូង ហើយ ១៥ ភាគរយឆ្លើយមិនត្រូវសូម្បីតែមួយសំណួរ។

រ៉ូស្លីងធ្លាប់គិតថា មនុស្សដែលមានការអប់រំល្អជាង នឹងឆ្លើយបានល្អជាង ហើយគាត់និយាយថា គាត់គិតខុស។ គ្រូបង្រៀន អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ អ្នកសារព័ត៌មាន និងអ្នកសម្រេចចិត្តជាន់ខ្ពស់ផ្នែកនយោបាយ ក៏ឆ្លើយខុសភាគច្រើនដែរ។ លទ្ធផលអន់បំផុតខ្លះ មកពីក្រុមមួយដែលមានអ្នកស្រាវជ្រាវផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ និងជ័យលាភីណូបែល ដែលជាអ្នកបានទទួលពានរង្វាន់ណូបែល។ រ៉ូស្លីងសន្និដ្ឋានថា រឿងនេះមិនទាក់ទងនឹងភាពឆ្លាតវៃទេ។

ឆ្លើយអាក្រក់ជាងសត្វស្វាឈីមប៉ង់ស៊ី ហើយមិនមែនដោយសារចំណេះដឹងហួសសម័យ

រ៉ូស្លីង (Rosling) ប្រើការប្រៀបធៀបមួយ ដើម្បីបង្ហាញថាលទ្ធផលតេស្តទាំងនេះអាក្រក់ប៉ុណ្ណា។ គាត់ស្រមៃថា គាត់បោះចេកដែលសរសេរថា ក ខ ឬ គ ទៅឱ្យសត្វស្វាឈីមប៉ង់ស៊ី ហើយកត់ថាស្វានីមួយៗរើសយកមួយណា។ ដោយសំណាងសុទ្ធសាធ ស្វានឹងឆ្លើយត្រូវបួនសំណួរ ក្នុងចំណោម ១២ សំណួរ។ មនុស្សឆ្លើយត្រូវបានតែពីរ។ ចម្លើយខុសរបស់ស្វាក៏នឹងរាយប៉ាយស្មើៗគ្នាដែរ ប៉ុន្តែចម្លើយខុសរបស់មនុស្សទៅខាងតែមួយ គឺគិតថាពិភពលោកអាក្រក់ជាងការពិត។ គ្រប់ក្រុមដែលរ៉ូស្លីងធ្វើតេស្ត សុទ្ធតែគិតថាពិភពលោកគួរឱ្យខ្លាចជាង មានអំពើហិង្សាច្រើនជាង និងគ្មានសង្ឃឹមជាងការពិត។

រ៉ូស្លីងវែកញែកថា បើមនុស្សគ្រាន់តែខ្វះចំណេះដឹងធម្មតា ចម្លើយរបស់ពួកគេនឹងចៃដន្យ។ ពិន្ទុដែលអាក្រក់ជាងការទាយដោយចៃដន្យ ត្រូវតែមកពីគំនិតខុស។ អស់ច្រើនឆ្នាំ គាត់ជឿថា គំនិតខុសទាំងនេះគឺជាចំណេះដឹងហួសសម័យ ពោលគឺការពិតចាស់ដែលមនុស្សបានរៀន ហើយមិនបានកែឱ្យទាន់។ ដូច្នេះ អូឡា (Ola) និងអាណា (Anna) បានបង្កើតក្រាហ្វដែលមានចលនា ហើយរ៉ូស្លីងបានយកវាទៅបង្ហាញទូទាំងពិភពលោក។ ប៉ុន្តែសូម្បីតែអ្នកដែលចូលចិត្តបាឋកថារបស់គាត់ ក៏នៅតែកាន់គំនិតចាស់របស់ខ្លួន ហើយគាត់ស្ទើរតែបោះបង់។

ចំណុចរបត់បានមកដល់ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០១៥ នៅវេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក (World Economic Forum) ក្នុងទីក្រុងដាវ៉ូស (Davos) ប្រទេសស្វីស។ មានអ្នកដឹកនាំផ្នែកនយោបាយ និងអាជីវកម្ម អ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នកសារព័ត៌មាន ប្រហែលមួយពាន់នាក់នៅក្នុងបន្ទប់។ ចំពោះសំណួរអំពីភាពក្រីក្រ ៦១ ភាគរយឆ្លើយត្រូវ ដែលល្អជាងសាធារណជនទូទៅឆ្ងាយ។ ប៉ុន្តែចំពោះកំណើនប្រជាជនក្នុងអនាគត និងការថែទាំសុខភាពមូលដ្ឋាន សូម្បីតែក្រុមអ្នកស្តាប់នេះ ក៏ឆ្លើយអាក្រក់ជាងស្វាដែរ។ មនុស្សទាំងនេះមានទិន្នន័យថ្មីបំផុត និងមានអ្នកប្រឹក្សា ដូច្នេះចំណេះដឹងហួសសម័យមិនអាចពន្យល់ពីកំហុសរបស់ពួកគេបានទេ។

របៀបមើលពិភពលោកពីរបែប និងទំនោរមើលអ្វីៗធ្ងន់ធ្ងរហួសការពិត

ក្រោយកិច្ចប្រជុំនៅដាវ៉ូស (Davos) រ៉ូស្លីង (Rosling) បានរកឃើញចម្លើយ។ គាត់ពិពណ៌នាអំពីការមើលពិភពលោកធ្ងន់ធ្ងរហួសការពិត ឬហៅថា overdramatic worldview ដែលគាត់និយាយថា ជនជាតិលោកខាងលិចភាគច្រើនមានក្នុងក្បាល។ តាមការមើលបែបនេះ អ្វីៗអាក្រក់ ហើយកាន់តែអាក្រក់ទៅៗ អ្នកមានកាន់តែមាន អ្នកក្រកាន់តែក្រ និងកាន់តែមានចំនួនច្រើន ហើយធនធាននឹងអស់ក្នុងពេលឆាប់ៗនេះ។ រ៉ូស្លីងថា រូបភាពនេះធ្វើឱ្យមនុស្សតានតឹងចិត្ត និងនាំឱ្យយល់ខុស។

ទល់នឹងរូបភាពនោះ គាត់លើកយកការមើលពិភពលោកដោយផ្អែកលើការពិត ឬហៅថា fact-based worldview មកដាក់ប្រៀបធៀប។ តាមការមើលនេះ មនុស្សភាគច្រើនលើសលប់រស់នៅកណ្តាល រវាងអ្នកមានចំណូលទាបបំផុត និងអ្នកមានចំណូលខ្ពស់បំផុត ហើយពិភពលោកកំពុងប្រសើរឡើងបន្តិចម្តងៗ។ រ៉ូស្លីងនិយាយថា រឿងនេះមិនពិតលើរាល់រង្វាស់ ក្នុងរាល់ឆ្នាំទេ ប៉ុន្តែជាទូទៅ វាពិត ទោះបីនៅមានបញ្ហាធំៗជាច្រើនក៏ដោយ។

រ៉ូស្លីងនិយាយថា ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមានចំណែកខ្លះ ប៉ុន្តែមូលហេតុចម្បងនៃរូបភាពធ្ងន់ធ្ងរនោះ គឺរបៀបដែលខួរក្បាលដំណើរការ។ គាត់ប្រៀបធៀបវាទៅនឹងរូបបំភាន់ភ្នែក។ បន្ទាត់ពីរដែលមានប្រវែងស្មើគ្នា នៅតែមើលទៅវែងខ្លីខុសគ្នា ទោះមនុស្សបានវាស់រួចហើយក៏ដោយ ព្រោះការបំភាន់នេះកើតឡើងក្នុងខួរក្បាល មិនមែនក្នុងភ្នែកទេ។ ខួរក្បាលមនុស្សបានវិវត្តតាំងពីសម័យដែលមនុស្សរស់ដោយការបរបាញ់ និងប្រមូលអាហារពីធម្មជាតិ។ ខួរក្បាលបែបនេះសន្និដ្ឋានលឿនពេក ចូលចិត្តរឿងរំភើប ហើយចង់បានស្ករ និងខ្លាញ់។ រ៉ូស្លីងនិយាយថា សព្វថ្ងៃ ចំណង់ចង់ឮរឿងរំភើប និងធ្ងន់ធ្ងរ បង្កឱ្យមានគំនិតខុស ដូចចំណង់ស្ករបង្កជំងឺធាត់លើសទម្ងន់ដែរ។ គាត់មិនចង់លុបបំបាត់ទំនោរពីកំណើតទាំងនេះ ដែលធ្វើឱ្យមនុស្សមើលអ្វីៗធ្ងន់ធ្ងរហួសការពិត ឬហៅថា dramatic instincts ទេ។ គាត់ចង់ឱ្យអ្នកអានចេះគ្រប់គ្រងខ្លួន កុំឱ្យទទួលយករឿងរំភើបធ្ងន់ធ្ងរច្រើនពេក ហើយគាត់ហៅទម្លាប់នេះថា ទម្លាប់គិតដោយផ្អែកលើការពិត ឬហៅថា factfulness។