KamSophyFreakonomics — Book Summary
សង្ខេបសៀវភៅ «សេដ្ឋកិច្ចវិទ្យានៃរឿងចម្លែក៖ ការពិតដែលលាក់នៅពីក្រោយរឿងប្រចាំថ្ងៃ»
What is Freakonomics about?
Levitt and Dubner ask how economics can explain puzzles of everyday life that experts and conventional wisdom get wrong, such as why teachers cheat, why drug dealers still live with their mothers, and why crime fell in the 1990s. Their approach is to follow incentives and to hunt for data that separates correlation from cause, using natural experiments, regression analysis and unusual datasets like Chicago test answers, sumo bouts, a gang's ledgers and California birth certificates. Along the way the book shows how information gaps let experts such as real-estate agents serve their own interests, and examines what parents can and cannot change about a child's future.
សៀវភៅ «សេដ្ឋកិច្ចវិទ្យានៃរឿងចម្លែក៖ ការពិតដែលលាក់នៅពីក្រោយរឿងប្រចាំថ្ងៃ» និយាយអំពីអ្វី?
លេវីត (Levitt) និងឌូបន័រ (Dubner) សួរថា តើសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាអាចពន្យល់សំណួរចម្លែកៗក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ដែលអ្នកជំនាញ និងជំនឿទូទៅឆ្លើយខុសបានយ៉ាងដូចម្តេច ដូចជាហេតុអ្វីគ្រូបង្រៀនបន្លំ ហេតុអ្វីអ្នកលក់គ្រឿងញៀននៅតែរស់នៅជាមួយម្តាយ និងហេតុអ្វីឧក្រិដ្ឋកម្មថយចុះក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៩០។ វិធីរបស់ពួកគេគឺតាមដាន កត្តាជំរុញ ឬហៅថា Incentive ដែលជារង្វាន់ ឬការពិន័យដែលជំរុញឱ្យមនុស្សធ្វើអ្វីមួយ ហើយស្វែងរកទិន្នន័យដែលញែក ការកើតឡើងជាមួយគ្នា ឬហៅថា Correlation ចេញពីមូលហេតុពិត។ ពួកគេប្រើការពិសោធន៍ពីស្ថានការណ៍ជីវិតពិតដែលកើតឡើងដោយខ្លួនឯង វិធីប្រៀបធៀបតាមស្ថិតិ និងទិន្នន័យប្លែកៗ ដូចជាចម្លើយប្រឡងនៅទីក្រុងឈីកាហ្គោ ការប្រកួតស៊ូម៉ូ សៀវភៅកត់ត្រាចំណូលចំណាយរបស់ក្រុមទំនើងមួយ និងសំបុត្រកំណើតនៅរដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា។ តាមរយៈនោះ សៀវភៅបង្ហាញពីរបៀបដែលការដឹងព័ត៌មានមិនស្មើគ្នា អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកជំនាញដូចជាភ្នាក់ងារលក់ផ្ទះ បម្រើផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ហើយពិនិត្យមើលអ្វីដែលឪពុកម្តាយអាចផ្លាស់ប្តូរបាន និងមិនអាចផ្លាស់ប្តូរបាន អំពីអនាគតរបស់កូន។
What you'll learn: 8 chapters
- Introduction: The Hidden Side of Everythingសេចក្តីផ្តើម៖ ផ្នែកលាក់កំបាំងនៃរឿងគ្រប់យ៉ាង
- 1. What Do Schoolteachers and Sumo Wrestlers Have in Common?១. តើគ្រូបង្រៀន និងអ្នកចំបាប់ស៊ូម៉ូ មានអ្វីដូចគ្នា?
- 2. How Is the Ku Klux Klan Like a Group of Real-Estate Agents?២. តើក្រុម គូ ក្លាក់ស៍ ក្លែន (Ku Klux Klan) ដូចក្រុមភ្នាក់ងារលក់ផ្ទះត្រង់ណា?
- 3. Why Do Drug Dealers Still Live with Their Moms?៣. ហេតុអ្វីអ្នកលក់គ្រឿងញៀន នៅតែរស់នៅជាមួយម្តាយ?
- 4. Where Have All the Criminals Gone?៤. តើឧក្រិដ្ឋជនបាត់ទៅណាអស់?
- 5. What Makes a Perfect Parent?៥. តើអ្វីដែលធ្វើឱ្យឪពុកម្តាយល្អឥតខ្ចោះ?
- 6. Perfect Parenting, Part II; or: Would a Roshanda by Any Other Name Smell as Sweet?៦. ការចិញ្ចឹមកូនឱ្យល្អឥតខ្ចោះ ភាគទី ២៖ តើឈ្មោះពិតជាកំណត់ជីវិតរបស់កូនឬទេ?
- Epilogue: Two Paths to Harvardសេចក្តីបញ្ចប់៖ ផ្លូវជីវិតពីរ ដែលនាំទៅដល់សាកលវិទ្យាល័យហាវ៉ាត (Harvard)
Free preview: Introduction: The Hidden Side of Everything
A Writer, an Economist and a Book
In the summer of 2003, the New York Times Magazine sent the writer Stephen J. Dubner to write about Steven D. Levitt, a young economist at the University of Chicago. Levitt had just won the John Bates Clark Medal, a kind of junior Nobel Prize for young economists.
Dubner describes Levitt as an unusual economist. Levitt said he knew little about the stock market, economic growth or taxes. What interested him were the riddles of everyday life, and Dubner's article listed some of them. If drug dealers make so much money, why do they still live with their mothers? Do real-estate agents act in their clients' interest? Do schoolteachers cheat on tests? Is sumo wrestling corrupt? According to the authors, Levitt believes the modern world can be understood, and that with the right questions it is even more interesting than people think.
Publishers told Levitt to write a book. He did not want to, unless he and Dubner could write it together. The two agreed to try.
In this revised and expanded edition, the authors fixed small mistakes, usually ones that readers had found. The biggest change was the start of chapter 2, about one man's fight against the Ku Klux Klan. After the first edition, the authors learned that the man's own account of that fight was "considerably overstated." They say it was unpleasant to admit the error and to lower the reputation of a man many people admired, but they had to correct the record. They also added some of their later magazine columns and blog writings.
The Crime Forecast That Failed
In the early 1990s, crime in the United States had been rising for years, and experts said it would get much worse. They warned of the "superpredator," a ruthless big-city teenager with a cheap gun. In 1995 the criminologist James Alan Fox wrote a report for the U.S. attorney general. In his hopeful forecast, murders by teenagers would rise another 15 percent in ten years. In his gloomy forecast, they would more than double. President Clinton warned of the same danger.
The opposite happened. Crime of every kind fell everywhere, year after year, and the experts had not seen it coming. Within five years the teenage murder rate fell by more than 50 percent. By 2000 the overall U.S. murder rate was at its lowest level in thirty-five years.
The experts then explained the drop. They pointed to the strong economy of the 1990s, more gun control laws and new police methods in New York City. These ideas became conventional wisdom, the beliefs most people accept. The authors argue that these explanations were not true.
The authors point instead to a cause that began more than twenty years earlier. In 1970, Norma McCorvey, a poor young woman in Dallas, was pregnant and wanted an abortion, which was illegal in Texas. Her lawsuit reached the U.S. Supreme Court under the name Jane Roe, and on January 22, 1973, the Court's ruling made abortion legal across the country. The authors say studies show that a child born into a very difficult family situation is far more likely to become a criminal. According to the authors, the women most likely to have abortions after the ruling were often poor, unmarried or teenage mothers. They argue that fewer of these children were born, so years later there were fewer potential criminals. They call this one factor among others, and they note that experts explaining the crime drop mentioned legalized abortion zero times. Chapter 4 returns to this claim.
Experts Respond to Incentives Too
Levitt and Dubner next ask whether experts always work in their clients' interest. A real-estate agent, who sells houses for their owners, knows far more than the seller about the house's value and the market. So do doctors, lawyers and car mechanics. The authors say experts are human, and humans respond to incentives, meaning rewards and penalties. So how an expert treats a client depends on how the expert's own incentives are set up.
The best test is to compare how experts treat clients with how they treat themselves. A surgeon does not operate on himself, but real-estate agents often sell their own homes, and house sales are public records. The authors use data on nearly 100,000 house sales in suburban Chicago. More than 3,000 of those houses belonged to the agents themselves.
The agent's commission, a fee based on the sale price, explains why this matters. On a $300,000 house, a typical 6 percent fee is $18,000. But the seller's agent and the buyer's agent split it, and each gives about half of her share to her agency. So the seller's agent keeps only 1.5 percent, or $4,500. If more effort raised the price to $310,000, the seller would gain $9,400 after the fee, but the agent would gain only $150.
The authors compared agents' own homes with clients' homes, after taking into account differences such as location, age and quality. Agents kept their own homes on the market about ten days longer and sold them for over 3 percent more, about $10,000 on a $300,000 house. The authors conclude that an agent selling her own home waits for the best offer, but pushes a client to accept the first decent one.
Correlation, Money and the Book's Worldview
The authors then test a common belief: money buys elections. The candidate who spends more usually wins. But does the money cause the win? A correlation means two things tend to go together, but it does not show which one causes the other, or whether a third thing causes both. Denver and Washington, D.C., have about the same population, yet Washington has nearly three times as many police and eight times as many murders. Without more information, it is hard to say what causes what. In a folktale, a czar learned that his most disease-ridden province also had the most doctors, so he ordered all the doctors shot.
Elections work the same way. Donors rarely give to a sure loser, and an appealing candidate attracts both money and votes. To separate money from appeal, the authors study the same two candidates facing each other in back-to-back elections while spending different amounts. This happened in nearly a thousand U.S. congressional races since 1972. The result: spending hardly matters. A winner who cuts his spending in half loses only about 1 percent of the vote. A loser who doubles his spending gains only about the same 1 percent. The authors say what matters is who the candidate is.
The authors then state the book's worldview. Incentives are the cornerstone of modern life. Conventional wisdom is often wrong. Dramatic effects often have distant causes. Experts use their information advantage for their own aims, though the Internet is shrinking that advantage. And knowing what to measure, and how, makes a complicated world much less complicated.
The authors call their approach Freakonomics: a kind of treasure hunt that uses the tools of economics to follow curious questions. They remind readers that Adam Smith, the founder of classical economics, was first a moral philosopher who asked why one person cheats or steals while another does not. Their first question is: what do schoolteachers and sumo wrestlers have in common?
អានសាកល្បង៖ សេចក្តីផ្តើម៖ ផ្នែកលាក់កំបាំងនៃរឿងគ្រប់យ៉ាង
អ្នកសរសេរ អ្នកសេដ្ឋកិច្ច និងសៀវភៅមួយក្បាល
នៅរដូវក្តៅ ឆ្នាំ ២០០៣ ទស្សនាវដ្តី ញូវយ៉ក ថាមស៍ (New York Times Magazine) បានចាត់អ្នកសរសេរ ស្ទីវិន ជេ ឌូបន័រ (Stephen J. Dubner) ឱ្យទៅសរសេរអំពី ស្ទីវិន ឌី លេវីត (Steven D. Levitt) ដែលជាអ្នកសេដ្ឋកិច្ចវ័យក្មេងនៅសាកលវិទ្យាល័យឈីកាហ្គោ (University of Chicago)។ ពេលនោះ លេវីតទើបតែឈ្នះមេដាយ ចន បេតស៍ ក្លាក (John Bates Clark Medal) ដែលប្រៀបដូចជាពានរង្វាន់ណូបែលកម្រិតតូច សម្រាប់អ្នកសេដ្ឋកិច្ចវ័យក្មេង។
ឌូបន័រពណ៌នាថា លេវីតជាអ្នកសេដ្ឋកិច្ចមិនធម្មតា។ លេវីតបាននិយាយថា គាត់ដឹងតិចតួចអំពីទីផ្សារភាគហ៊ុន កំណើនសេដ្ឋកិច្ច ឬពន្ធ។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យគាត់ចាប់អារម្មណ៍ គឺសំណួរចម្លែកៗក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ហើយអត្ថបទរបស់ឌូបន័របានរាយបញ្ជីសំណួរទាំងនោះមួយចំនួន។ បើអ្នកលក់គ្រឿងញៀនរកលុយបានច្រើនយ៉ាងនេះ ហេតុអ្វីពួកគេនៅតែរស់នៅជាមួយម្តាយ? តើភ្នាក់ងារលក់ផ្ទះធ្វើការដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់អតិថិជនឬទេ? តើគ្រូបង្រៀនបន្លំក្នុងការប្រឡងឬទេ? តើចំបាប់ស៊ូម៉ូមានអំពើពុករលួយឬទេ? តាមអ្នកនិពន្ធ លេវីតជឿថា ពិភពលោកសម័យទំនើបជារឿងដែលមនុស្សអាចយល់បាន ហើយបើសួរសំណួរត្រឹមត្រូវ វាថែមទាំងគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាងអ្វីដែលមនុស្សគិតទៅទៀត។
ក្រុមហ៊ុនបោះពុម្ពបានប្រាប់លេវីតឱ្យសរសេរសៀវភៅ។ គាត់មិនចង់សរសេរទេ លើកលែងតែគាត់ និងឌូបន័រអាចសរសេរជាមួយគ្នា។ អ្នកទាំងពីរបានយល់ព្រមសាកល្បង។
នៅក្នុងការបោះពុម្ពលើកនេះ ដែលបានកែសម្រួល និងបន្ថែមខ្លឹមសារ អ្នកនិពន្ធបានកែកំហុសតូចៗ ដែលភាគច្រើនជាកំហុសដែលអ្នកអានរកឃើញ។ ការផ្លាស់ប្តូរធំបំផុតគឺនៅដើមជំពូកទី ២ ដែលនិយាយអំពីការតស៊ូរបស់បុរសម្នាក់ប្រឆាំងនឹងក្រុម គូ ក្លាក់ស៍ ក្លែន (Ku Klux Klan)។ ក្រោយការបោះពុម្ពលើកទីមួយ អ្នកនិពន្ធបានដឹងថា ពេលបុរសនោះរៀបរាប់ផ្ទាល់អំពីការតស៊ូរបស់ខ្លួន គាត់បាន «និយាយបំផ្លើសច្រើនណាស់»។ ពួកគេនិយាយថា វាមិនរីករាយទេក្នុងការទទួលស្គាល់កំហុស និងបន្ថយកេរ្តិ៍ឈ្មោះបុរសដែលមនុស្សជាច្រើនគោរពសរសើរ ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវកែព័ត៌មានឱ្យត្រូវ។ ពួកគេក៏បានបន្ថែមអត្ថបទមួយចំនួន ដែលពួកគេសរសេរក្រោយមកសម្រាប់ទស្សនាវដ្តី និងសរសេរលើប្លក់ផងដែរ។
ការព្យាករណ៍ឧក្រិដ្ឋកម្មដែលខុស
នៅដើមទសវត្សរ៍ ១៩៩០ ឧក្រិដ្ឋកម្មនៅសហរដ្ឋអាមេរិកបានកើនឡើងជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ ហើយអ្នកជំនាញនិយាយថា វានឹងកាន់តែអាក្រក់ខ្លាំង។ ពួកគេបានព្រមានអំពី «ក្មេងឧក្រិដ្ឋជនកាចសាហាវ» ឬហៅថា Superpredator។ នេះជាពាក្យដែលអ្នកជំនាញប្រើ សំដៅលើក្មេងជំទង់កាចសាហាវនៅទីក្រុងធំ ដែលមានកាំភ្លើងថោក។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៥ អ្នកជំនាញផ្នែកឧក្រិដ្ឋកម្ម ជេមស៍ អាឡិន ហ្វក់ស៍ (James Alan Fox) បានសរសេររបាយការណ៍មួយជូនរដ្ឋមន្ត្រីយុត្តិធម៌អាមេរិក។ បើគិតបែបសង្ឃឹមល្អ គាត់ព្យាករណ៍ថា ឃាតកម្មដែលប្រព្រឹត្តដោយក្មេងជំទង់នឹងកើនឡើងថែមទៀត ១៥ ភាគរយក្នុងរយៈពេល ១០ ឆ្នាំ។ បើគិតបែបអាប់អួរ គាត់ព្យាករណ៍ថា ឃាតកម្មទាំងនោះនឹងកើនឡើងច្រើនជាងទ្វេដង។ ប្រធានាធិបតី គ្លីនតុន (Clinton) ក៏បានព្រមានអំពីគ្រោះថ្នាក់ដូចគ្នាដែរ។
អ្វីដែលកើតឡើងគឺផ្ទុយពីការព្យាករណ៍ទាំងនោះ។ ឧក្រិដ្ឋកម្មគ្រប់ប្រភេទបានថយចុះគ្រប់ទីកន្លែង ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ហើយអ្នកជំនាញមិនបានមើលឃើញជាមុនទេ។ ក្នុងរយៈពេល ៥ ឆ្នាំ អត្រាឃាតកម្មរបស់ក្មេងជំទង់បានថយចុះច្រើនជាង ៥០ ភាគរយ។ ដល់ឆ្នាំ ២០០០ អត្រាឃាតកម្មទាំងមូលនៅសហរដ្ឋអាមេរិក នៅកម្រិតទាបបំផុតក្នុងរយៈពេល ៣៥ ឆ្នាំ។
បន្ទាប់មក អ្នកជំនាញបានពន្យល់ពីការថយចុះនោះ។ ពួកគេចង្អុលទៅសេដ្ឋកិច្ចដ៏រឹងមាំនៃទសវត្សរ៍ ១៩៩០ ច្បាប់គ្រប់គ្រងកាំភ្លើងកាន់តែច្រើន និងវិធីសាស្ត្រថ្មីរបស់ប៉ូលិសទីក្រុងញូវយ៉ក។ គំនិតទាំងនេះបានក្លាយជា ជំនឿទូទៅ ឬហៅថា Conventional Wisdom ដែលជាអ្វីដែលមនុស្សភាគច្រើនទទួលយក។ អ្នកនិពន្ធអះអាងថា ការពន្យល់ទាំងនេះមិនពិតទេ។
អ្នកនិពន្ធចង្អុលទៅមូលហេតុមួយផ្សេងវិញ ដែលចាប់ផ្តើមតាំងពីជាង ២០ ឆ្នាំមុន។ នៅឆ្នាំ ១៩៧០ ណរម៉ា ម៉ាក់ខរវី (Norma McCorvey) ជាស្ត្រីវ័យក្មេងដែលក្រីក្រនៅទីក្រុងដាឡាស បានមានផ្ទៃពោះ ហើយចង់រំលូតកូន ដែលខុសច្បាប់នៅរដ្ឋតិចសាស់។ បណ្តឹងរបស់នាងបានឡើងដល់តុលាការកំពូលអាមេរិក ក្រោមឈ្មោះ ជេន រ៉ូ (Jane Roe) ហើយនៅថ្ងៃទី ២២ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៧៣ សេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការបានធ្វើឱ្យការរំលូតកូនស្របច្បាប់ទូទាំងប្រទេស។ អ្នកនិពន្ធនិយាយថា ការសិក្សាបង្ហាញថា កុមារដែលកើតមកក្នុងស្ថានភាពគ្រួសារលំបាកខ្លាំង មានឱកាសក្លាយជាឧក្រិដ្ឋជន ខ្ពស់ជាងកុមារផ្សេងទៀតឆ្ងាយណាស់។ តាមអ្នកនិពន្ធ ស្ត្រីដែលទំនងជារំលូតកូនច្រើនជាងគេ ក្រោយសេចក្តីសម្រេចនោះ ច្រើនតែជាម្តាយដែលក្រីក្រ មិនទាន់រៀបការ ឬនៅវ័យជំទង់។ ពួកគេអះអាងថា កុមារបែបនេះកើតមកតិចជាងមុន ដូច្នេះជាច្រើនឆ្នាំក្រោយមក មានអ្នកដែលអាចក្លាយជាឧក្រិដ្ឋជនតិចជាងមុន។ ពួកគេហៅរឿងនេះថាជាកត្តាមួយក្នុងចំណោមកត្តាជាច្រើន ហើយចង្អុលបង្ហាញថា អ្នកជំនាញដែលពន្យល់ពីការថយចុះនៃឧក្រិដ្ឋកម្ម បានលើកឡើងពីការធ្វើឱ្យការរំលូតកូនស្របច្បាប់ ០ ដង ពោលគឺមិនបាននិយាយពីវាសោះ។ ជំពូកទី ៤ ត្រឡប់មកពិភាក្សាពីការអះអាងនេះម្តងទៀត។
កត្តាជំរុញក៏ជះឥទ្ធិពលលើអ្នកជំនាញដែរ
លេវីត (Levitt) និងឌូបន័រ (Dubner) សួរបន្ទាប់ថា តើអ្នកជំនាញតែងធ្វើការដើម្បីផលប្រយោជន៍របស់អតិថិជនឬទេ? ភ្នាក់ងារលក់ផ្ទះ ដែលជាអ្នកលក់ផ្ទះជំនួសម្ចាស់ផ្ទះ ដឹងអំពីតម្លៃផ្ទះ និងទីផ្សារ ច្រើនជាងម្ចាស់ផ្ទះដែលចង់លក់ឆ្ងាយណាស់។ គ្រូពេទ្យ មេធាវី និងជាងជួសជុលឡានក៏ដូចគ្នា។ អ្នកនិពន្ធនិយាយថា អ្នកជំនាញក៏ជាមនុស្សដែរ ហើយមនុស្សឆ្លើយតបនឹង កត្តាជំរុញ ឬហៅថា Incentive ដែលមានន័យថារង្វាន់ និងការពិន័យ។ ដូច្នេះ របៀបដែលអ្នកជំនាញប្រព្រឹត្តចំពោះអតិថិជន អាស្រ័យលើរបៀបដែលកត្តាជំរុញរបស់អ្នកជំនាញផ្ទាល់ត្រូវបានរៀបចំ។
វិធីសាកល្បងដ៏ល្អបំផុតគឺប្រៀបធៀបរបៀបដែលអ្នកជំនាញប្រព្រឹត្តចំពោះអតិថិជន ជាមួយរបៀបដែលពួកគេប្រព្រឹត្តចំពោះខ្លួនឯង។ គ្រូពេទ្យវះកាត់មិនវះកាត់ខ្លួនឯងទេ ប៉ុន្តែភ្នាក់ងារលក់ផ្ទះច្រើនតែលក់ផ្ទះរបស់ខ្លួនឯង ហើយព័ត៌មានអំពីការលក់ផ្ទះ ត្រូវបានកត់ទុកជាឯកសារសាធារណៈ។ អ្នកនិពន្ធប្រើទិន្នន័យនៃការលក់ផ្ទះជិត ១០០.០០០ ខ្នងនៅតំបន់ជាយក្រុងឈីកាហ្គោ។ ក្នុងចំណោមនោះ ច្រើនជាង ៣.០០០ ខ្នង ជាផ្ទះរបស់ភ្នាក់ងារទាំងនោះផ្ទាល់។
កម្រៃជើងសារ ឬហៅថា Commission ដែលជាថ្លៃដែលភ្នាក់ងារទទួលបាន គិតតាមតម្លៃលក់ផ្ទះ ជួយពន្យល់ថាហេតុអ្វីរឿងនេះសំខាន់។ លើផ្ទះតម្លៃ ៣០០.០០០ ដុល្លារ កម្រៃធម្មតា ៦ ភាគរយ ស្មើនឹង ១៨.០០០ ដុល្លារ។ ប៉ុន្តែភ្នាក់ងារអ្នកលក់ និងភ្នាក់ងារអ្នកទិញចែកគ្នា ហើយម្នាក់ៗឱ្យប្រហែលពាក់កណ្តាលនៃចំណែករបស់ខ្លួនទៅក្រុមហ៊ុនភ្នាក់ងារ។ ដូច្នេះភ្នាក់ងារអ្នកលក់រក្សាទុកបានត្រឹមតែ ១,៥ ភាគរយ ឬ ៤.៥០០ ដុល្លារ។ បើការខំប្រឹងបន្ថែម ធ្វើឱ្យតម្លៃកើនដល់ ៣១០.០០០ ដុល្លារ ម្ចាស់ផ្ទះនឹងបានលុយបន្ថែម ៩.៤០០ ដុល្លារ ក្រោយដកកម្រៃ ប៉ុន្តែភ្នាក់ងារនឹងបានបន្ថែមត្រឹមតែ ១៥០ ដុល្លារប៉ុណ្ណោះ។
អ្នកនិពន្ធបានប្រៀបធៀបផ្ទះរបស់ភ្នាក់ងារខ្លួនឯង ជាមួយផ្ទះរបស់អតិថិជន ក្រោយពីគិតពីភាពខុសគ្នាដូចជាទីតាំង អាយុ និងគុណភាព។ ភ្នាក់ងារដាក់លក់ផ្ទះរបស់ខ្លួនយូរជាងប្រហែល ១០ ថ្ងៃ ហើយលក់បានថ្លៃជាងផ្ទះរបស់អតិថិជន ច្រើនជាង ៣ ភាគរយ ពោលគឺប្រហែល ១០.០០០ ដុល្លារ សម្រាប់ផ្ទះតម្លៃ ៣០០.០០០ ដុល្លារ។ អ្នកនិពន្ធសន្និដ្ឋានថា ភ្នាក់ងារដែលលក់ផ្ទះរបស់ខ្លួនឯង រង់ចាំសំណើទិញដែលល្អបំផុត ប៉ុន្តែជំរុញអតិថិជនឱ្យទទួលយកសំណើទិញដំបូង ដែលគ្រាន់បើ។
ការកើតឡើងជាមួយគ្នា លុយ និងរបៀបគិតរបស់សៀវភៅ
បន្ទាប់មក អ្នកនិពន្ធពិនិត្យជំនឿមួយដែលមនុស្សច្រើនជឿ គឺថា អ្នកចាយលុយច្រើន ទិញបានការឈ្នះឆ្នោត។ បេក្ខជនដែលចំណាយច្រើនជាងគេ ភាគច្រើនឈ្នះ។ ប៉ុន្តែតើលុយបង្កឱ្យឈ្នះមែនទេ? ការកើតឡើងជាមួយគ្នា ឬហៅថា Correlation គឺនៅពេលរបស់ពីរតែងកើតឡើងជាមួយគ្នា ប៉ុន្តែវាមិនបង្ហាញថាមួយណាជាមូលហេតុនៃមួយទៀតទេ ហើយក៏មិនបង្ហាញថាតើមានរឿងទីបីបង្កឱ្យទាំងពីរកើតឡើងដែរឬទេ។ ទីក្រុងដែនវើ (Denver) និងទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ឌីស៊ី មានចំនួនប្រជាជនប្រហែលគ្នា ប៉ុន្តែទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនមានប៉ូលិសច្រើនជិត ៣ ដង និងមានឃាតកម្មច្រើន ៨ ដង បើធៀបនឹងទីក្រុងដែនវើ។ បើគ្មានព័ត៌មានបន្ថែម វាពិបាកនឹងនិយាយថា អ្វីជាមូលហេតុនៃអ្វី។ ក្នុងរឿងនិទានមួយ ស្តេចមួយអង្គបានដឹងថា ខេត្តដែលមានជំងឺច្រើនជាងគេ ក៏មានគ្រូពេទ្យច្រើនជាងគេដែរ ដូច្នេះទ្រង់បញ្ជាឱ្យបាញ់សម្លាប់គ្រូពេទ្យទាំងអស់។
ការបោះឆ្នោតក៏ដូចគ្នា។ អ្នកបរិច្ចាគកម្រផ្តល់លុយឱ្យបេក្ខជនដែលប្រាកដជាចាញ់ ហើយបេក្ខជនដែលមានមនុស្សចូលចិត្ត ទាក់ទាញទាំងលុយ និងសន្លឹកឆ្នោត។ ដើម្បីញែកលុយចេញពីភាពទាក់ទាញ អ្នកនិពន្ធសិក្សាបេក្ខជនពីរនាក់ដដែល ដែលប្រកួតគ្នាក្នុងការបោះឆ្នោតពីរលើកជាប់គ្នា ដោយចំណាយលុយខុសគ្នា។ រឿងនេះបានកើតឡើងក្នុងការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិកសភាអាមេរិកជិត ១.០០០ លើក ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៧២។ លទ្ធផលគឺ ការចំណាយស្ទើរតែមិនសំខាន់។ អ្នកឈ្នះដែលកាត់បន្ថយការចំណាយពាក់កណ្តាល បាត់បង់សន្លឹកឆ្នោតត្រឹមតែប្រហែល ១ ភាគរយ។ អ្នកចាញ់ដែលចំណាយទ្វេដង ទទួលបានសន្លឹកឆ្នោតបន្ថែមត្រឹមតែប្រហែល ១ ភាគរយដដែល។ អ្នកនិពន្ធនិយាយថា អ្វីដែលសំខាន់គឺថាបេក្ខជននោះជានរណា។
បន្ទាប់មក អ្នកនិពន្ធបញ្ជាក់ពីរបៀបមើលពិភពលោករបស់សៀវភៅនេះ។ កត្តាជំរុញ ឬហៅថា Incentive ដែលជារង្វាន់ ឬការពិន័យ ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃជីវិតសម័យទំនើប។ ជំនឿទូទៅ ឬហៅថា Conventional Wisdom ដែលជាអ្វីដែលមនុស្សភាគច្រើនទទួលយក ច្រើនតែខុស។ លទ្ធផលធំៗ ច្រើនតែមានមូលហេតុដែលនៅឆ្ងាយ ក្នុងពេល ឬកន្លែង។ អ្នកជំនាញប្រើការដឹងព័ត៌មានច្រើនជាង ដើម្បីគោលបំណងផ្ទាល់ខ្លួន ទោះបីអ៊ីនធឺណិតកំពុងបន្ថយភាពប្រៀបនោះក៏ដោយ។ ហើយការដឹងថាត្រូវវាស់អ្វី និងវាស់យ៉ាងដូចម្តេច ធ្វើឱ្យពិភពលោកដ៏ស្មុគស្មាញ ស្មុគស្មាញតិចជាងមុនច្រើន។
អ្នកនិពន្ធហៅវិធីរបស់ខ្លួនថា សេដ្ឋកិច្ចវិទ្យានៃរឿងចម្លែក ឬហៅថា Freakonomics គឺជាវិធីដែលប្រើឧបករណ៍នៃសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យា ដើម្បីដេញតាមសំណួរចម្លែកៗ ដូចការស្វែងរកកំណប់។ ពួកគេរំលឹកអ្នកអានថា អាដាម ស្មីត (Adam Smith) ស្ថាបនិកនៃសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យាបុរាណ ជាទស្សនវិទូផ្នែកសីលធម៌ជាមុនសិន ដែលបានសួរថា ហេតុអ្វីមនុស្សម្នាក់បន្លំ ឬលួច ចំណែកម្នាក់ទៀតមិនធ្វើ។ សំណួរដំបូងរបស់ពួកគេគឺ៖ តើគ្រូបង្រៀន និងអ្នកចំបាប់ស៊ូម៉ូ មានអ្វីដូចគ្នា?