KamSophyEmpire of the Summer Moon — Book Summary
សង្ខេបសៀវភៅ «ចក្រភពខូម៉ាន់ឈី (Comanche)៖ ក្វាណា ផាកឃើ (Quanah Parker) និងការឡើងមានអំណាច ព្រមទាំងការដួលរលំនៃជនជាតិខូម៉ាន់ឈី»
What is Empire of the Summer Moon about?
Gwynne asks how the Comanches, a horse-mounted people of the southern plains, built a power that held off Spanish and American settlement for generations, and how that power collapsed in the 1870s. He tells it through two lives: Cynthia Ann Parker, taken from Parker's Fort in 1836 and later "rescued" against her will, and her son Quanah, who rose from orphan to war chief to reservation leader. Distinctive threads include the horse as the source of Comanche strength, the Texas Rangers' adoption of mounted tactics and the Colt revolver, Colonel Ranald Mackenzie's campaigns, the buffalo slaughter, and the repeated failure of treaties and reservation policy.
សៀវភៅ «ចក្រភពខូម៉ាន់ឈី (Comanche)៖ ក្វាណា ផាកឃើ (Quanah Parker) និងការឡើងមានអំណាច ព្រមទាំងការដួលរលំនៃជនជាតិខូម៉ាន់ឈី» និយាយអំពីអ្វី?
លោក ហ្គ្វីន (Gwynne) សួរថា ពួកខូម៉ាន់ឈី (Comanche) ដែលជាប្រជាជនជិះសេះនៅវាលទំនាបភាគខាងត្បូង បានកសាងអំណាចមួយយ៉ាងដូចម្តេច។ អំណាចនោះបានរារាំងការតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិអេស្ប៉ាញ និងជនជាតិអាមេរិក អស់ជាច្រើនជំនាន់។ លោកក៏សួរដែរថា អំណាចនោះបានដួលរលំក្នុងទសវត្សរ៍ ១៨៧០ យ៉ាងដូចម្តេច។ លោកនិទានរឿងនេះតាមរយៈជីវិតមនុស្សពីរនាក់។ ម្នាក់គឺ ស៊ីនធា អែន ផាកឃើ (Cynthia Ann Parker) ដែលត្រូវគេចាប់យកពីបន្ទាយផាកឃើ (Parker's Fort) ក្នុងឆ្នាំ ១៨៣៦ ហើយក្រោយមកត្រូវគេ «ជួយសង្គ្រោះ» ទាំងដែលនាងមិនចង់។ ម្នាក់ទៀតគឺកូនប្រុសរបស់នាង ក្វាណា (Quanah) ដែលបានឡើងពីក្មេងកំព្រា ទៅជាមេទ័ព រហូតក្លាយជាមេដឹកនាំនៅលើដីតំបន់កំណត់ ឬហៅថា reservation។ រឿងសំខាន់ៗដែលសៀវភៅលើកឡើងមាន៖ សេះដែលជាប្រភពកម្លាំងរបស់ពួកខូម៉ាន់ឈី និងការដែលក្រុមរេនជឺតិចសាស់ (Texas Rangers) ងាកមកប្រយុទ្ធលើខ្នងសេះ។ ក្រុមរេនជឺក៏បានយកកាំភ្លើងខ្លីបាញ់ជាប់គ្នា ឬហៅថា revolver ម៉ាកខុលត៍ (Colt) មកប្រើដែរ។ ប្រធានបទផ្សេងទៀតគឺ ការចេញវាយលុករបស់វរសេនីយ៍ឯក រ៉ាណាល ម៉ាកឃិនហ្ស៊ី (Ranald Mackenzie) និងការសម្លាប់គោព្រៃយ៉ាងច្រើនលើសលប់។ សៀវភៅក៏បង្ហាញដែរថា សន្ធិសញ្ញា និងគោលនយោបាយដីតំបន់កំណត់ បានបរាជ័យម្តងហើយម្តងទៀត។
What you'll learn: 22 chapters
- 1. A New Kind of War១. សង្គ្រាមប្រភេទថ្មី
- 2. A Lethal Paradise២. ទឹកដីដ៏ទាក់ទាញ តែគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត
- 3. Worlds in Collision៣. ពិភពពីរប៉ះទង្គិចគ្នា
- 4. High Lonesome៤. វាលខ្ពង់រាបដ៏ស្ងាត់ជ្រងំ
- 5. The Wolf’s Howl៥. អេស្ប៉ាញប្រឈមនឹងអំណាចខូម៉ាន់ឈី (Comanche)
- 6. Blood and Smoke៦. ការបង្ហូរឈាម និងភូមិដែលត្រូវដុតបំផ្លាញ
- 7. Dream Visions and Apocalypse៧. និមិត្តក្នុងសុបិន និងគ្រោះមហន្តរាយ
- 8. White Squaw៨. ស្ត្រីស្បែកសក្នុងចំណោមពួកខូម៉ាន់ឈី (Comanche)
- 9. Chasing the Wind៩. ការស្វែងរកដែលឥតបានផល
- 10. Death’s Innocent Face១០. ក្រុមរេនជឺតិចសាស់ (Texas Rangers) រៀនពីសត្រូវ
- 11. War to the Knife១១. សង្គ្រាមគ្មានមេត្តា
- 12. White Queen of the Comanches១២. «ម្ចាស់ក្សត្រីស្បែកស» នៃពួកខូម៉ាន់ឈី (Comanche)
- 13. The Rise of Quanah១៣. ក្វាណា (Quanah) ឡើងមានអំណាច
- 14. Uncivil Wars១៤. សង្គ្រាមស៊ីវិល និងអំពើឃោរឃៅនៅតំបន់ព្រំដែន
- 15. Peace, and Other Horrors១៥. សន្តិភាព និងរឿងរន្ធត់ផ្សេងៗទៀត
- 16. The Anti-custer១៦. ម៉ាកឃិនហ្ស៊ី (Mackenzie)៖ នាយទាហានដែលផ្ទុយស្រឡះពីកាស្ទើ (Custer)
- 17. Mackenzie Unbound១៧. ម៉ាកឃិនហ្ស៊ី (Mackenzie) ចេញវាយលុកពេញកម្លាំង
- 18. The Hide Men and the Messiah១៨. អ្នកបាញ់គោព្រៃយកស្បែក និងគ្រូមន្តដែលអះអាងថាជាអ្នកសង្គ្រោះ
- 19. The Red River War១៩. សង្គ្រាមទន្លេរ៉េដ (Red River War)
- 20. Forward, in Defeat២០. ចាញ់សង្គ្រាម តែនៅតែដើរទៅមុខ
- 21. This Was a Man២១. បុរសពិតប្រាកដម្នាក់
- 22. Resting Here Until Day Breaks២២. សម្រាកនៅទីនេះ រហូតដល់ថ្ងៃរះ
Free preview: 1. A New Kind of War
An Order to Kill Comanches
On October 3, 1871, about 600 soldiers and 20 Tonkawa scouts broke camp in West Texas with one order: find Comanches and kill them. Gwynne says that morning began the end of America's Indian wars, which had lasted about 250 years. Earlier, the army had struck back in short bursts of revenge. Now the goal was to destroy the hostile tribes for good.
The commander, Colonel Ranald Mackenzie, was chosen by General William Tecumseh Sherman. Mackenzie had finished first in his class at West Point. War wounds had damaged his hand, so Indians called him Bad Hand. Gwynne says Mackenzie would later teach the army how to fight Plains Indians, but at first he knew little about the land or the enemy.
Settlers were fleeing the frontier, and President Grant's peace policy had failed. Wise County, Texas, fell from 3,160 people in 1860 to 1,450 in 1870. In spring 1871, raiders, mostly Kiowas, killed seven men in the Salt Creek Massacre, after letting Sherman's own party pass. Gwynne says no tribe had caused as much death in the region as the Comanches.
Quanah's Midnight Raid
Mackenzie was hunting the Quahadis, the most remote Comanche band. They had never signed a treaty and owned about 15,000 horses. The army's Tonkawa scouts found the trail of a band led by Quanah, a young war chief of probably 23. His mother was Cynthia Ann Parker, a Texas girl taken by Comanches in 1836, but the army did not learn this until 1875.
The soldiers made beginners' mistakes. They camped between a buffalo herd and its water, marched at night into a dead-end canyon, and lit campfires while Comanche scouts watched. Around midnight, Quanah's warriors stampeded about 600 army horses and took seventy of the best horses and mules, including Mackenzie's own. A soldier without a horse had little chance against a mounted Comanche.
Gwynne calls the raid Quanah's calling card, a warning that hunting him would be hard. It opened the Battle of Blanco Canyon and a four-year war that ended with the Comanches' defeat.
អានសាកល្បង៖ ១. សង្គ្រាមប្រភេទថ្មី
បញ្ជាឱ្យសម្លាប់ពួកខូម៉ាន់ឈី (Comanche)
នៅថ្ងៃទី ៣ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៨៧១ ទាហានប្រហែល ៦០០ នាក់ និងអ្នកនាំផ្លូវស៊ើបការណ៍តុងកាវ៉ា (Tonkawa) ២០ នាក់ បានរើជំរុំ ហើយចេញដំណើរនៅតិចសាស់ភាគខាងលិច ដោយមានបញ្ជាតែមួយគត់ គឺរកពួកខូម៉ាន់ឈី (Comanche) ឱ្យឃើញ ហើយសម្លាប់ពួកគេ។ លោក ហ្គ្វីន (Gwynne) និយាយថា ព្រឹកនោះបានចាប់ផ្តើមដំណើរឆ្ពោះទៅរកទីបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមរវាងអាមេរិក និងជនជាតិដើមអាមេរិក ដែលបានអូសបន្លាយប្រមាណ ២៥០ ឆ្នាំ។ មុននោះ កងទ័ពគ្រាន់តែវាយតបម្តងៗ ក្នុងរយៈពេលខ្លី ដើម្បីសងសឹក។ លើកនេះ គោលដៅគឺបំផ្លាញកុលសម្ព័ន្ធដែលជាសត្រូវឱ្យអស់ជាស្ថាពរ។
មេបញ្ជាការ គឺវរសេនីយ៍ឯក រ៉ាណាល ម៉ាកឃិនហ្ស៊ី (Ranald Mackenzie) ដែលឧត្តមសេនីយ៍ វីលៀម តេខាំសេ សឺរម៉ាន (William Tecumseh Sherman) ជាអ្នកជ្រើសរើស។ ម៉ាកឃិនហ្ស៊ីបានបញ្ចប់ការសិក្សាលេខ ១ ក្នុងថ្នាក់របស់គាត់ នៅវ៉េស្ទ ផញ (West Point)។ របួសពីសង្គ្រាមបានធ្វើឱ្យដៃរបស់គាត់ខូច ដូច្នេះជនជាតិដើមអាមេរិកហៅគាត់ថា «ដៃខូច» (Bad Hand)។ លោក ហ្គ្វីន និយាយថា ក្រោយមក ម៉ាកឃិនហ្ស៊ីនឹងបង្រៀនកងទ័ពអំពីរបៀបប្រយុទ្ធជាមួយជនជាតិដើមនៅវាលទំនាប ឬហៅថា Plains Indians ប៉ុន្តែនៅពេលដំបូង គាត់ដឹងតិចតួចអំពីទឹកដី និងសត្រូវ។
អ្នកតាំងទីលំនៅកំពុងរត់ចេញពីតំបន់ព្រំដែន ឬហៅថា frontier ដែលជាតំបន់ចុងបង្អស់ដែលអ្នកតាំងទីលំនៅស្បែកសមករស់នៅ ទល់មុខនឹងដីរបស់ជនជាតិដើម។ គោលនយោបាយសន្តិភាព ឬហៅថា peace policy របស់ប្រធានាធិបតី ហ្គ្រែនត៍ (Grant) បានបរាជ័យ។ ខោនធីវ៉ាយស៍ (Wise County) នៅតិចសាស់ មានប្រជាជនថយចុះពី ៣.១៦០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ មកត្រឹម ១.៤៥០ នាក់ក្នុងឆ្នាំ ១៨៧០។ នៅរដូវផ្ការីក ឆ្នាំ ១៨៧១ អ្នកវាយឆ្មក់ ដែលភាគច្រើនជាជនជាតិកាយអូវ៉ា (Kiowa) បានសម្លាប់បុរស ៧ នាក់ ក្នុងការសម្លាប់រង្គាលនៅព្រែកសលត៍ (Salt Creek Massacre) បន្ទាប់ពីបានបណ្តោយឱ្យក្រុមដំណើររបស់ឧត្តមសេនីយ៍ សឺរម៉ាន ផ្ទាល់ ធ្វើដំណើរកាត់ទៅ។ លោក ហ្គ្វីន និយាយថា គ្មានកុលសម្ព័ន្ធណាធ្វើឱ្យមនុស្សស្លាប់ក្នុងតំបន់នោះច្រើនដូចពួកខូម៉ាន់ឈីឡើយ។
ការវាយឆ្មក់ពាក់កណ្តាលយប់របស់ក្វាណា (Quanah)
ម៉ាកឃិនហ្ស៊ី (Mackenzie) កំពុងដេញតាមពួកក្វាហាឌី (Quahadi) ដែលជាក្រុមកុលសម្ព័ន្ធ ឬហៅថា band របស់ពួកខូម៉ាន់ឈី (Comanche) ដែលនៅដាច់ស្រយាលជាងគេ។ ពួកគេមិនដែលចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាណាមួយឡើយ ហើយមានសេះប្រហែល ១៥.០០០ ក្បាល។ អ្នកនាំផ្លូវស៊ើបការណ៍តុងកាវ៉ា (Tonkawa) របស់កងទ័ព បានរកឃើញដានរបស់ក្រុមកុលសម្ព័ន្ធមួយ ដែលមានក្វាណា (Quanah) ជាអ្នកដឹកនាំ។ ក្វាណាជាមេទ័ពវ័យក្មេង ដែលប្រហែលជាមានអាយុ ២៣ ឆ្នាំ។ ម្តាយរបស់គាត់គឺ ស៊ីនធា អែន ផាកឃើ (Cynthia Ann Parker) ជាក្មេងស្រីតិចសាស់ដែលពួកខូម៉ាន់ឈីបានចាប់យកទៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៣៦ ប៉ុន្តែកងទ័ពមិនបានដឹងរឿងនេះរហូតដល់ឆ្នាំ ១៨៧៥ ទេ។
ទាហានបានធ្វើកំហុសដូចអ្នកថ្មីថ្មោង។ ពួកគេបោះជំរុំរវាងហ្វូងគោព្រៃ ឬហៅថា buffalo និងប្រភពទឹករបស់ហ្វូងនោះ ដើរទ័ពពេលយប់ចូលទៅក្នុងជ្រលងជ្រៅដែលគ្មានច្រកចេញ ហើយអុជភ្លើងជំរុំ ខណៈអ្នកស៊ើបការណ៍ខូម៉ាន់ឈីកំពុងមើលពួកគេ។ ប្រហែលពាក់កណ្តាលអធ្រាត្រ អ្នកចម្បាំងរបស់ក្វាណាបានបំភ័យសេះរបស់កងទ័ពប្រហែល ៦០០ ក្បាលឱ្យរត់ខ្ចាត់ខ្ចាយ ហើយយកសេះ និងលា ៧០ ក្បាលដែលល្អបំផុតទៅ រួមទាំងសេះរបស់ម៉ាកឃិនហ្ស៊ីផ្ទាល់ផង។ ទាហានដែលគ្មានសេះ ស្ទើរតែគ្មានឱកាសឈ្នះ ពេលប្រឈមនឹងអ្នកចម្បាំងខូម៉ាន់ឈីដែលជិះសេះ។
លោក ហ្គ្វីន (Gwynne) ហៅការវាយឆ្មក់នេះថា សញ្ញាប្រកាសឱ្យគេស្គាល់ក្វាណា ដែលជាការព្រមានថា ការដេញតាមគាត់នឹងពិបាក។ ការវាយឆ្មក់នោះបានចាប់ផ្តើមសមរភូមិជ្រលងប្លាងកូ (Battle of Blanco Canyon) និងសង្គ្រាមរយៈពេល ៤ ឆ្នាំ ដែលបញ្ចប់ដោយការបរាជ័យរបស់ពួកខូម៉ាន់ឈី។