KamSophyFooled by Randomness — Book Summary
សង្ខេបសៀវភៅ «ភាពចៃដន្យដែលបោកយើង៖ តួនាទីលាក់កំបាំងនៃសំណាងក្នុងជីវិត និងក្នុងទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ»
What is Fooled by Randomness about?
Fooled by Randomness asks why people, above all traders and investors, mistake luck for skill and noise for meaning, and why the visible winners of any field are a misleading sample of everyone who tried. Taleb, a professional trader, writes it as a personal essay of thought experiments: alternative histories and Russian roulette, Monte Carlo simulations of thousands of imaginary fund managers, survivorship bias, skewed bets on rare events, and Popper's falsification set against the black swan problem of induction. He also shows why knowing the odds does not stop the mind from being fooled, and turns to practical tricks and Stoic dignity instead of lectures.
សៀវភៅ «ភាពចៃដន្យដែលបោកយើង៖ តួនាទីលាក់កំបាំងនៃសំណាងក្នុងជីវិត និងក្នុងទីផ្សារហិរញ្ញវត្ថុ» និយាយអំពីអ្វី?
សៀវភៅនេះសួរថា ហេតុអ្វីមនុស្ស ជាពិសេសអ្នកជួញដូរ និងអ្នកវិនិយោគ ច្រឡំសំណាងថាជាជំនាញ ហើយច្រឡំការប្រែប្រួលចៃដន្យដែលគ្មានន័យ ថាជាអត្ថន័យពិត។ វាក៏សួរថា ហេតុអ្វីអ្នកឈ្នះដែលគេមើលឃើញក្នុងវិស័យណាមួយ គ្រាន់តែជាក្រុមតូចមួយ ដែលនាំឱ្យយល់ខុសអំពីមនុស្សទាំងអស់ដែលបានសាកល្បង។ តាឡេប (Taleb) ដែលជាអ្នកជួញដូរអាជីព សរសេរវាជាអត្ថបទផ្ទាល់ខ្លួន ដែលពោរពេញដោយការពិសោធក្នុងគំនិត៖ ប្រវត្តិផ្សេងទៀតដែលអាចកើតឡើង និងល្បែងរ៉ូឡែតរុស្ស៊ី ការក្លែងធ្វើដោយកុំព្យូទ័រ ម៉ុងតេ ការឡូ (Monte Carlo) លើអ្នកគ្រប់គ្រងមូលនិធិរាប់ពាន់នាក់ ដែលគ្រាន់តែស្រមៃឡើង កំហុសមើលតែអ្នកឈ្នះ ការភ្នាល់ដែលលទ្ធផលមិនស្មើគ្នាលើព្រឹត្តិការណ៍កម្រ និងគំនិតរបស់ប៉ុបពើ (Popper) អំពីការសាកល្បងដើម្បីបង្ហាញថាខុស ឬហៅថា Falsification ដែលតាឡេបយកមកដាក់ទល់នឹងបញ្ហាព្រឹត្តិការណ៍កម្រ ឬហៅថា Black Swan ក្នុងការសន្និដ្ឋានច្បាប់ពីរឿងកន្លងមក។ គាត់ក៏បង្ហាញពីមូលហេតុដែលការដឹងពីឱកាស មិនអាចការពារចិត្តមនុស្សពីការត្រូវបោកបានទេ ហើយគាត់ងាកទៅរកល្បិចជាក់ស្តែង និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរបែបស្តូអិក ជំនួសឱ្យការទូន្មាន។
What you'll learn: 18 chapters
- Prefaceអារម្ភកថា
- Prologue: Mosques in the Cloudsបុព្វកថា៖ ពេលយើងឃើញអត្ថន័យក្នុងរឿងចៃដន្យ
- 1. If You’re So Rich, Why Aren’t You So Smart?១. មានលុយច្រើន មិនមែនមានន័យថាឆ្លាតជាងគេទេ
- 2. Systems of Reasoning២. វិធីគិតវែកញែក
- 3. A Mathematical Meditation on History៣. ប្រើគណិតវិទ្យាដើម្បីពិចារណាអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ
- 4. Randomness, Nonsense, and the Scientific Intellectual៤. ភាពចៃដន្យ សម្ដីឥតន័យ និងអ្នកគិតបែបវិទ្យាសាស្ត្រ
- 5. Survival of the Least Fit–can Evolution Be Fooled by Randomness?៥. អ្នកខ្សោយជាងក៏អាចរស់រានបាន៖ តើការវិវត្តអាចត្រូវភាពចៃដន្យបោកដែរឬទេ?
- 6. Skewness and Asymmetry៦. លទ្ធផលលម្អៀង និងភាពមិនស្មើគ្នា
- 7. The Problem of Induction៧. បញ្ហានៃការសន្និដ្ឋានច្បាប់ពីរឿងកន្លងមក
- 8. Too Many Millionaires Next Door៨. ហេតុអ្វីយើងឃើញអ្នកមានលានដុល្លារនៅជុំវិញខ្លួនច្រើនពេក
- 9. It is Easier to Buy and Sell Than Fry an Egg៩. ការទិញលក់ ងាយជាងចៀនពងមាន់ទៅទៀត
- 10. Loser Takes All—on the Nonlinearities of Life១០. ជីវិតមិនសមាមាត្រ៖ ភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច អាចនាំលទ្ធផលខុសគ្នាខ្លាំង
- 11. Randomness and Our Mind: We Are Probability Blind១១. ភាពចៃដន្យ និងខួរក្បាលយើង៖ ហេតុអ្វីយើងយល់ខុសអំពីឱកាស
- 12. Gamblers’ Ticks and Pigeons in a Box១២. អបិយជំនឿរបស់អ្នកលេងល្បែង និងសត្វព្រាបក្នុងប្រអប់ពិសោធន៍
- 13. Carneades Comes to Rome: on Probability and Skepticism១៣. ការណេអាដេស (Carneades) មកដល់ទីក្រុងរ៉ូម៖ អំពីឱកាស និងការចេះសង្ស័យ
- 14. Bacchus Abandons Antony១៤. ពេលសំណាងបោះបង់៖ ទេពបាគុស (Bacchus) ចាកចេញពីអង់តូនី (Antony)
- Epilogue: Solon Told You Soបច្ឆិមកថា៖ សូឡុង (Solon) បានព្រមានរួចហើយ
- Postscript: Three Afterthoughts in the Showerសេចក្តីបន្ថែម៖ គំនិតបីដែលនឹកឃើញក្រោយ ពេលកំពុងងូតទឹក
Free preview: Preface
A Personal Essay About Being Fooled
Taleb calls his book a personal essay, not a science report. It grows out of his own thoughts and struggles as a professional risk taker. He admits that chance still fools him. He can only keep that weakness where it gives him pleasure, as in his love of beautiful writing.
For Taleb, probability is not only a way to work out the odds on dice. It means accepting that human knowledge is never certain, and finding ways to live with that. At its core, he says, it means remembering that things could have turned out differently. He calls his deep insecurity about what he knows his most valuable asset. He admires Montaigne, the sixteenth-century French essayist who looked hard at his own limits, and he thinks modern thinking took a wrong turn when it followed Descartes in the search for certainty.
Not Everything Is Random
Taleb says that, looking back, the past always seems less random than it really was. This is called hindsight bias, and it leads people to invent neat stories about their own success after the fact. Some readers took Taleb to mean that everything is luck. He says no. His claim is that life is more random than people think, not that it is all random. At a Cambridge Union debate, his motion "Most City Hotshots are Lucky Fools" was heard as "All City Hotshots are Lucky Fools". He lost.
Taleb agrees that hard work and persistence matter. They are necessary, but they do not cause success on their own. He compares them to buying a lottery ticket: nobody wins without one, but the walk to the shop did not cause the win. He also says the brain often gets cause and effect backward. Even if every hardworking person succeeded, it would not follow that every successful person worked hard. In his view, most success comes from a few windows of opportunity, and missing one can badly hurt a career.
Logic Before Data
Taleb offers the book The Millionaire Mind as an example of the backward-cause mistake. Its author studied more than a thousand millionaires, found that most were not especially clever as children, and decided that hard work made them rich. Taleb reads the same finding another way: if millionaires look much like everyone else, luck probably played a part, because luck can strike anyone. The study also found that the millionaires liked taking risks. But big failure needs risk taking as much as big success does, so a study of bankrupt people would find the same trait.
Some readers asked for charts and data. Taleb answers that his book is a series of thought experiments. Logic does not need statistics, but statistics without logic is a mistake. To doubt that a neighbor's success is pure skill, he only has to show that another explanation is possible. Among a huge crowd of investors choosing at random, luck alone will almost surely give one a record like Warren Buffett's. Taleb does not deny Buffett's skill; he only says luck could produce such a record.
អានសាកល្បង៖ អារម្ភកថា
អត្ថបទផ្ទាល់ខ្លួនអំពីការត្រូវភាពចៃដន្យបោក
តាឡេប (Taleb) ហៅសៀវភៅរបស់គាត់ថា អត្ថបទផ្ទាល់ខ្លួន មិនមែនរបាយការណ៍វិទ្យាសាស្ត្រទេ។ សៀវភៅនេះកើតចេញពីគំនិត និងការតស៊ូផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ ក្នុងនាមជាអ្នកប្រថុយអាជីព។ គាត់ទទួលស្គាល់ថា ភាពចៃដន្យនៅតែបោកគាត់បាន។ គាត់អាចធ្វើបានត្រឹមតែទុកចំណុចខ្សោយនេះ ឱ្យនៅក្នុងរឿងដែលធ្វើឱ្យគាត់សប្បាយចិត្តប៉ុណ្ណោះ ដូចជាការស្រឡាញ់សំណេរដ៏ស្រស់ស្អាត។
សម្រាប់តាឡេប ប្រូបាប៊ីលីតេ ឬហៅថា Probability មិនមែនគ្រាន់តែជាវិធីគណនាឱកាសពេលបោះគ្រាប់ឡុកឡាក់ទេ។ វាមានន័យថា ត្រូវទទួលស្គាល់ថាចំណេះដឹងរបស់មនុស្សមិនដែលប្រាកដ ហើយរកវិធីរស់នៅជាមួយភាពមិនប្រាកដនោះ។ តាមគាត់ ខ្លឹមសារសំខាន់បំផុតរបស់វា គឺការចាំថា រឿងរ៉ាវអាចកើតឡើងខុសពីនេះបាន។ គាត់មិនទុកចិត្តយ៉ាងខ្លាំងលើអ្វីដែលខ្លួនដឹង ហើយគាត់ហៅភាពមិនទុកចិត្តនេះថា ជាទ្រព្យមានតម្លៃបំផុតរបស់គាត់។ គាត់កោតសរសើរម៉ុងតាញ (Montaigne) ជាអ្នកសរសេរអត្ថបទជនជាតិបារាំងនៅសតវត្សទី១៦ ដែលបានពិនិត្យដែនកំណត់របស់ខ្លួនយ៉ាងហ្មត់ចត់។ ហើយគាត់គិតថា ការគិតសម័យទំនើបបានវង្វេងផ្លូវ ពេលដើរតាមដេកាត (Descartes) ក្នុងការស្វែងរកភាពប្រាកដ។
មិនមែនគ្រប់យ៉ាងសុទ្ធតែចៃដន្យទេ
តាឡេប (Taleb) និយាយថា ពេលមើលត្រឡប់ក្រោយ អតីតកាលតែងមើលទៅមិនសូវចៃដន្យដូចការពិត។ នេះហៅថា ទំនោរគិតថាខ្លួនដឹងមុនហើយ ឬហៅថា Hindsight Bias គឺក្រោយរឿងកើតឡើងហើយ មនុស្សមានអារម្មណ៍ថាខ្លួនដឹងចម្លើយតាំងពីដំបូង។ ទំនោរនេះធ្វើឱ្យមនុស្សបង្កើតរឿងរ៉ាវស្អាតៗអំពីជោគជ័យរបស់ខ្លួន បន្ទាប់ពីហេតុការណ៍កើតឡើងរួច។ អ្នកអានខ្លះយល់ថា តាឡេបចង់និយាយថា អ្វីៗសុទ្ធតែជាសំណាង។ គាត់ប្រាប់ថាមិនមែនទេ។ ចំណុចរបស់គាត់គឺថា ជីវិតចៃដន្យជាងអ្វីដែលមនុស្សគិត មិនមែនថាអ្វីៗសុទ្ធតែចៃដន្យទាំងអស់ទេ។ ក្នុងការជជែកដេញដោលមួយនៅ ខេមប្រ៊ីជ យូនៀន (Cambridge Union) ប្រធានបទដែលគាត់ការពារថា «អ្នកជំនាញហិរញ្ញវត្ថុល្បីៗនៅតំបន់ស៊ីធី (City) ភាគច្រើន គ្រាន់តែជាមនុស្សល្ងង់ដែលមានសំណាង» ត្រូវគេយល់ថា «អ្នកជំនាញហិរញ្ញវត្ថុល្បីៗនៅតំបន់ស៊ីធី ទាំងអស់ គ្រាន់តែជាមនុស្សល្ងង់ដែលមានសំណាង»។ គាត់ចាញ់ការជជែកនោះ។
តាឡេបយល់ស្របថា ការខិតខំ និងការស៊ូទ្រាំសំខាន់។ វាជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ ប៉ុន្តែវាមិនបង្កើតជោគជ័យដោយខ្លួនឯងទេ។ គាត់ប្រៀបធៀបវាទៅនឹងការទិញសន្លឹកឆ្នោត៖ គ្មាននរណាឈ្នះដោយគ្មានសន្លឹកឆ្នោតទេ ប៉ុន្តែការដើរទៅហាងទិញឆ្នោត មិនមែនជាមូលហេតុដែលធ្វើឱ្យឈ្នះទេ។ គាត់ក៏និយាយថា ខួរក្បាលមនុស្សច្រើនតែយល់ហេតុនិងផលបញ្ច្រាសគ្នា។ ទោះបីអ្នកខិតខំទាំងអស់សុទ្ធតែជោគជ័យក៏ដោយ ក៏មិនមានន័យថា អ្នកជោគជ័យទាំងអស់សុទ្ធតែខិតខំដែរ។ តាមទស្សនៈរបស់គាត់ ជោគជ័យភាគច្រើនមកពីឱកាសល្អតែប៉ុន្មានដង ដែលបើកតែមួយរយៈខ្លី ហើយការខកខានមួយឱកាសអាចធ្វើឱ្យអាជីពខូចខាតធ្ងន់។
ត្រូវគិតតាមហេតុផលមុនមើលទិន្នន័យ
តាឡេប (Taleb) លើកសៀវភៅ «ផ្នត់គំនិតអ្នកមានលានដុល្លារ» (The Millionaire Mind) ជាឧទាហរណ៍នៃកំហុសយល់ហេតុនិងផលបញ្ច្រាស។ អ្នកនិពន្ធសៀវភៅនោះបានសិក្សាលើអ្នកមានលានដុល្លារជាងមួយពាន់នាក់ ហើយឃើញថា ពេលនៅក្មេង ពួកគេភាគច្រើនមិនមែនជាកុមារឆ្លាតពិសេសទេ។ គាត់ក៏សន្និដ្ឋានថា ការខិតខំធ្វើឱ្យពួកគេមាន។ តាឡេបអានលទ្ធផលដដែលនេះតាមវិធីមួយទៀត៖ បើអ្នកមានលានដុល្លារមើលទៅប្រហាក់ប្រហែលមនុស្សទូទៅ នោះសំណាងប្រហែលជាមានតួនាទី ព្រោះសំណាងអាចមកដល់នរណាក៏បាន។ ការសិក្សានោះក៏ឃើញថា អ្នកមានទាំងនោះចូលចិត្តប្រថុយដែរ។ ប៉ុន្តែការបរាជ័យធំត្រូវការការប្រថុយ ដូចការជោគជ័យធំដែរ ដូច្នេះការសិក្សាលើមនុស្សដែលក្ស័យធន (អស់លុយ និងសងបំណុលមិនបាន) ក៏នឹងឃើញលក្ខណៈដូចគ្នានេះដែរ។
អ្នកអានខ្លះសុំឱ្យមានតារាង និងទិន្នន័យ។ តាឡេបឆ្លើយថា សៀវភៅរបស់គាត់ផ្សំឡើងពីការពិសោធក្នុងគំនិត ឬហៅថា Thought Experiments ជាច្រើន។ ការពិសោធបែបនេះ គឺការស្រមៃស្ថានការណ៍មួយ ហើយគិតតាមហេតុផលថានឹងមានអ្វីកើតឡើង ដោយមិនចាំបាច់ធ្វើពិសោធពិត។ ការគិតតាមហេតុផលមិនត្រូវការស្ថិតិទេ ប៉ុន្តែស្ថិតិដែលគ្មានការគិតតាមហេតុផលគឺជាកំហុស។ ដើម្បីសង្ស័យថា ជោគជ័យរបស់អ្នកជិតខាងជាជំនាញសុទ្ធសាធ គាត់គ្រាន់តែត្រូវបង្ហាញថា មានការពន្យល់មួយទៀតដែលអាចទៅរួច។ ក្នុងចំណោមអ្នកវិនិយោគច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ដែលជ្រើសរើសការវិនិយោគដោយចៃដន្យ សំណាងតែម្យ៉ាងស្ទើរតែប្រាកដជានឹងធ្វើឱ្យម្នាក់ក្នុងចំណោមពួកគេ មានប្រវត្តិលទ្ធផលវិនិយោគដូចវ៉ារិន បាហ្វិត (Warren Buffett)។ តាឡេបមិនបដិសេធជំនាញរបស់បាហ្វិតទេ គាត់គ្រាន់តែនិយាយថា សំណាងអាចបង្កើតប្រវត្តិលទ្ធផលបែបនោះបាន។