KamSophyHomo Deus: A Brief History of Tomorrow — Book Summary
សង្ខេបសៀវភៅ «ហូម៉ូ ដេអ៊ុស៖ ប្រវត្តិសង្ខេបនៃថ្ងៃស្អែក»
What is Homo Deus: A Brief History of Tomorrow about?
Yuval Noah Harari examines how human cooperation, scientific power and faith in human experience could lead toward new ambitions for life, happiness and intelligence. His 2016 exploration treats enhancement and data authority as possibilities, asking which values should guide technologies that may reshape the wishes they were built to serve.
សៀវភៅ «ហូម៉ូ ដេអ៊ុស៖ ប្រវត្តិសង្ខេបនៃថ្ងៃស្អែក» និយាយអំពីអ្វី?
យូវ៉ាល់ ណូអា ហារ៉ារី (Yuval Noah Harari) ពិនិត្យថា កិច្ចសហការរបស់មនុស្ស អំណាចវិទ្យាសាស្ត្រ និងជំនឿលើបទពិសោធន៍មនុស្ស អាចនាំទៅរកមហិច្ឆតាថ្មីអំពីជីវិត សុភមង្គល និងបញ្ញាយ៉ាងដូចម្តេច។ ក្នុងសៀវភៅឆ្នាំ ២០១៦ នេះ លោកចាត់ទុកការបង្កើនសមត្ថភាពមនុស្ស និងការឱ្យទិន្នន័យមានសិទ្ធិសម្រេច ថាជារឿងដែលអាចកើតឡើង ហើយសួរថា តើគួរយកគុណតម្លៃអ្វីមកណែនាំបច្ចេកវិទ្យា ដែលអាចកែប្រែចំណង់របស់មនុស្ស ដែលវាត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីបម្រើ។
What you'll learn: 11 chapters
- 1 The New Human Agenda១ គោលដៅថ្មីរបស់មនុស្សជាតិ
- 2 The Anthropocene២ យុគអង់ត្រូប៉ូសែន
- 3 The Human Spark៣ អ្វីដែលធ្វើឱ្យមនុស្សពិសេស
- 4 The Storytellers៤ អ្នកនិទានរឿង
- 5 The Odd Couple៥ គូដ៏ចម្លែក
- 6 The Modern Covenant៦ កិច្ចព្រមព្រៀងសម័យទំនើប
- 7 The Humanist Revolution៧ បដិវត្តន៍មនុស្សនិយម
- 8 The Time Bomb in the Laboratory៨ គ្រាប់បែកកំណត់ពេលក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍
- 9 The Great Decoupling៩ ការបែកផ្តាច់ដ៏ធំ
- 10 The Ocean of Consciousness១០ ពិភពដ៏ធំនៃការដឹងនិងមានអារម្មណ៍
- 11 The Data Religion១១ សាសនាទិន្នន័យ
Free preview: 1 The New Human Agenda
What follows the struggle to survive
A civilization that spends centuries trying to survive can find itself uncertain about what survival is for. Yuval Noah Harari begins from this problem. Writing in 2016, he argues that famine, epidemic disease and war increasingly look like problems people can investigate and manage, rather than unavoidable punishments delivered by fate. Food distribution, sanitation, medicine and political choices can change their effects. This is a historical change in expectations, not a declaration that hunger, infection or violence have disappeared. When a disaster occurs, people now often demand to know which institution failed and what could have prevented it. Harari asks what ambitions may emerge from that confidence. If survival becomes more secure for substantial parts of humanity, powerful institutions may devote more energy to extending life, engineering happiness and expanding human abilities. The question concerns a possible direction of collective investment, not the daily priorities of every person.
Pursuing longer life
The first ambition treats death as a technical failure that might eventually be postponed repeatedly. A failing organ, infection or damaged tissue becomes a target for research. Yet treating particular causes of death is different from demonstrating that a person can live indefinitely. Harari distinguishes a longer average life from the disappearance of biological aging: fewer children dying can raise average life expectancy without producing extraordinarily long individual lives. He also distinguishes a person who no longer ages from someone who cannot die. Even an indefinitely repairable body could be destroyed by an accident. The ambition would therefore create new anxieties as well as new possibilities. Someone expecting centuries ahead might fear a sudden loss more intensely. Harari doubts confident timetables for overcoming death. What matters for his argument is that the pursuit could reorganize medicine, wealth and politics long before its most extravagant promises come true.
Why satisfaction does not stand still
Longer life also leaves open whether that life feels better. Harari questions the assumption that rising prosperity automatically produces lasting satisfaction. Expectations adjust: an achievement that once seemed extraordinary becomes ordinary, and the next comparison creates a new disappointment. Feelings also have bodily conditions. On the account he explores, pleasant sensations evolved to encourage useful behavior, not to maintain uninterrupted contentment. A meal or victory may feel good briefly before another desire appears. This creates two very different responses. One tries to change the biological mechanisms of feeling, hoping to make pleasure more available. Another, illustrated by Buddhist attention to craving, asks whether freedom lies in changing the relationship to passing sensations rather than continually chasing them. These are competing understandings of the problem. A technology capable of producing pleasure would not by itself settle whether constant pleasure is a good life, or whose definition of happiness should guide its use.
From healing to enhancement
The third ambition is to acquire abilities once attributed to gods: redesigning bodies, creating new forms of life and extending intelligence. Harari outlines three possible routes. Biological engineering would alter living bodies. Cyborg engineering would join organic bodies to artificial components. Nonorganic engineering would attempt to build intelligence beyond biological bodies altogether. These are broad scenarios, not equivalent achievements already available. Their connection to ordinary medicine makes the boundary between treatment and enhancement difficult to maintain. A technique developed to restore a lost ability might later be used to exceed the usual human range. Competition could make an optional improvement feel necessary for a job or a child’s future. Still, technological possibility does not automatically determine social choice. People have sometimes limited powerful technologies, and ethical or political resistance can shape development. The important issue is how many small, understandable decisions might collectively carry humanity toward an unfamiliar destination.
The history inside an ordinary desire
To assess that destination, Harari turns backward. Desires that feel personal often arrive through history. The lawn provides a deliberately ordinary example. Maintaining unused grass once signaled the resources of an elite household: land could be reserved for appearance rather than food production. Similar landscapes later surrounded public buildings, sports grounds and suburban homes. Someone who thinks a proper home must have a lawn may be inheriting a status symbol without knowing its origin. Historical knowledge does not dictate whether to keep the grass. It reveals that the preference is contingent, opening room to choose differently. This is also why studying history is more than collecting predictions. A persuasive prediction can change behavior and therefore help undo itself. Understanding the path by which a society acquired its ambitions may be most useful when it helps that society interrupt the path, rather than continue along it automatically.
An agenda with open outcomes
Four qualifications govern the book’s exploration. Its proposed agenda is collective, so many people may still struggle with basic needs. It describes ambitions rather than endorsing them. Attempting to defeat aging or manufacture happiness does not establish that either project will succeed. And discussing a possible future is meant to affect present choices, not announce an inescapable destiny. Those qualifications matter because the book will move between historical interpretation, scientific findings and speculative scenarios. Harari’s organizing puzzle is how humans could gain enormous power while losing confidence in the authority of their own wishes. Tools built to serve us might eventually predict and influence those wishes more effectively than we understand them ourselves. Before examining that possibility, he asks how one animal became powerful enough to imagine redesigning life. The route begins with human relationships to other animals, then follows the shared stories that allowed human cooperation to expand.
អានសាកល្បង៖ ១ គោលដៅថ្មីរបស់មនុស្សជាតិ
ក្រោយការតស៊ូដើម្បីរស់ តើមានអ្វីបន្ត?
សង្គមដែលខិតខំរស់ឱ្យផុតគ្រោះអស់ជាច្រើនសតវត្ស អាចឈានដល់ពេលមួយដែលមិនដឹងថា រស់បានហើយ តើគួររស់ដើម្បីអ្វី។ យូវ៉ាល់ ណូអា ហារ៉ារី (Yuval Noah Harari) ចាប់ផ្តើមពីបញ្ហានេះ។ នៅពេលសរសេរក្នុងឆ្នាំ ២០១៦ លោកយល់ថា មនុស្សកាន់តែចាត់ទុកគ្រោះអត់ឃ្លាន ជំងឺរាតត្បាត និងសង្គ្រាម ជាបញ្ហាដែលអាចសិក្សា និងគ្រប់គ្រងបាន ជាជាងទោសដែលវាសនាដាក់មក ហើយគេចមិនរួច។ ការចែកចាយអាហារ អនាម័យ វេជ្ជសាស្ត្រ និងជម្រើសនយោបាយ អាចកែប្រែផលប៉ះពាល់របស់វា។ នេះជាការផ្លាស់ប្តូររបៀបរំពឹងរបស់មនុស្សក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ មិនមែនជាការប្រកាសថា ភាពអត់ឃ្លាន ជំងឺឆ្លង ឬអំពើហិង្សាបានបាត់អស់ទេ។ សព្វថ្ងៃ ពេលមានគ្រោះ មនុស្សច្រើនតែទាមទារចង់ដឹងថា ស្ថាប័នណាធ្វើមិនបានល្អ ហើយអ្វីអាចទប់ស្កាត់វាបាន។ ហារ៉ារីសួរបន្តថា ទំនុកចិត្តបែបនេះអាចបង្កើតមហិច្ឆតាអ្វីថ្មី។ បើមនុស្សមួយភាគធំអាចរស់នៅបានកាន់តែមានសុវត្ថិភាព ស្ថាប័នមានអំណាចអាចបង្វែរកម្លាំងទៅពន្យារជីវិត បង្កើតសុភមង្គលតាមបច្ចេកទេស និងពង្រីកសមត្ថភាពមនុស្ស។ សំណួរនេះនិយាយពីទិសដៅមួយដែលសង្គមអាចនឹងរួមគ្នាដាក់ធនធាន មិនមែនពីអាទិភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សគ្រប់រូបទេ។
ការស្វែងរកអាយុវែង
មហិច្ឆតាទីមួយ ចាត់ទុកការស្លាប់ជាបញ្ហាបច្ចេកទេស ដែលថ្ងៃណាមួយប្រហែលអាចពន្យារបានម្តងហើយម្តងទៀត។ សរីរាង្គខូច ជំងឺឆ្លង ឬជាលិកាខូច ក្លាយជាគោលដៅស្រាវជ្រាវ។ ប៉ុន្តែ ការព្យាបាលមូលហេតុនៃការស្លាប់មួយៗ ខុសពីការបង្ហាញថា មនុស្សអាចរស់ដោយគ្មានកំណត់។ ហារ៉ារី (Harari) ញែកឱ្យឃើញថា អាយុមធ្យមដែលកើនឡើង ខុសពីការបញ្ឈប់ភាពចាស់របស់រាងកាយ។ កុមារស្លាប់តិចទៅ អាចធ្វើឱ្យអាយុមធ្យមកើន ដោយមិនមាននរណារស់បានយូរខុសធម្មតាឡើយ។ លោកក៏ញែកឱ្យឃើញថា មនុស្សដែលលែងចាស់ ខុសពីមនុស្សដែលមិនអាចស្លាប់។ ទោះរាងកាយអាចជួសជុលបានរហូតគ្មានកំណត់ ក៏គ្រោះថ្នាក់អាចបំផ្លាញវាបាន។ ដូច្នេះ មហិច្ឆតានេះអាចបង្កើតទាំងលទ្ធភាពថ្មី និងការភ័យខ្លាចថ្មី។ អ្នកដែលរំពឹងថានឹងរស់រាប់សតវត្ស អាចកាន់តែខ្លាចការបាត់បង់ភ្លាមៗ។ ហារ៉ារីមិនទុកចិត្តកាលកំណត់ដែលអះអាងយ៉ាងប្រាកដថា មនុស្សនឹងយកឈ្នះការស្លាប់ពេលណានោះទេ។ ចំណុចសំខាន់គឺ ការដេញតាមគោលដៅនេះអាចកែប្រែវេជ្ជសាស្ត្រ ទ្រព្យសម្បត្តិ និងនយោបាយ យូរមុនពេលការសន្យាដ៏ហួសហេតុបំផុតរបស់វាក្លាយជាការពិត។
ហេតុអ្វីការពេញចិត្តមិននៅថេរ
ជីវិតវែងជាងមុន ក៏មិនទាន់ឆ្លើយថា ជីវិតនោះមានអារម្មណ៍ល្អជាងមុនឬអត់ដែរ។ ហារ៉ារី (Harari) សង្ស័យលើការគិតថា ពេលជីវភាពកាន់តែធូរធារ មនុស្សនឹងពេញចិត្តយូរអង្វែងដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ ក្តីរំពឹងរបស់យើងចេះប្រែប្រួល៖ សមិទ្ធផលដែលធ្លាប់មើលទៅអស្ចារ្យ ក្លាយជារឿងធម្មតា ហើយការប្រៀបធៀបថ្មីបង្កើតការខកចិត្តថ្មី។ អារម្មណ៍ក៏អាស្រ័យលើសភាពរាងកាយដែរ។ តាមការពន្យល់ដែលលោកលើកមក អារម្មណ៍រីករាយកើតមានតាមការវិវត្ត ដើម្បីជំរុញឱ្យធ្វើអ្វីដែលមានប្រយោជន៍ មិនមែនដើម្បីឱ្យយើងស្កប់ស្កល់មិនដាច់នោះទេ។ អាហារមួយពេល ឬជ័យជម្នះមួយ អាចធ្វើឱ្យសប្បាយមួយភ្លែត មុនចំណង់ថ្មីលេចឡើង។ ពីនេះមានចម្លើយខុសគ្នាពីរ។ វិធីទីមួយព្យាយាមកែដំណើរការក្នុងរាងកាយដែលបង្កើតអារម្មណ៍ ដើម្បីឱ្យភាពរីករាយងាយរកបាន។ វិធីទីពីរ ដូចការបង្រៀនអំពីតណ្ហាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា សួរថា តើការរួចផុតអាចកើតពីការប្តូររបៀបដែលយើងប្រព្រឹត្តចំពោះអារម្មណ៍ដែលកើតហើយរលត់ ជាជាងដេញតាមវាមិនឈប់ឬទេ។ នេះជាការយល់បញ្ហាពីរបែបដែលប្រជែងគ្នា។ បច្ចេកវិទ្យាដែលអាចបង្កើតភាពរីករាយ មិនអាចសម្រេចដោយខ្លួនឯងថា ភាពរីករាយជាប់ជានិច្ចជាជីវិតល្អ ឬថា គួរយកនិយមន័យសុភមង្គលរបស់នរណាមកណែនាំការប្រើវាទេ។
ពីការព្យាបាលទៅការបង្កើនសមត្ថភាព
មហិច្ឆតាទីបី គឺចង់បានសមត្ថភាពដែលមនុស្សធ្លាប់ចាត់ទុកថាជារបស់ព្រះ៖ កែរចនារាងកាយ បង្កើតទម្រង់ជីវិតថ្មី និងពង្រីកបញ្ញា។ ហារ៉ារី (Harari) លើកផ្លូវបីដែលអាចទៅដល់គោលដៅនេះ។ វិស្វកម្មជីវសាស្ត្រ នឹងកែប្រែរាងកាយដែលមានជីវិត។ វិស្វកម្មស៊ីបោក នឹងភ្ជាប់រាងកាយធម្មជាតិជាមួយគ្រឿងដែលមនុស្សផលិត។ វិស្វកម្មគ្មានសរីរាង្គ នឹងព្យាយាមបង្កើតបញ្ញាដែលនៅក្រៅរាងកាយមានជីវិតទាំងស្រុង។ ទាំងនេះជាលទ្ធភាពទូលំទូលាយ មិនមែនជាស្នាដៃដែលមនុស្សធ្វើបានរួចហើយ ក្នុងកម្រិតស្មើគ្នាទេ។ ព្រោះវាភ្ជាប់នឹងការព្យាបាលធម្មតា ព្រំដែនរវាងការស្តារសុខភាព និងការបង្កើនសមត្ថភាពក៏ពិបាកកំណត់។ បច្ចេកទេសដែលបង្កើតដើម្បីស្តារសមត្ថភាពបាត់បង់ អាចត្រូវយកទៅធ្វើឱ្យមនុស្សលើសកម្រិតធម្មតានៅពេលក្រោយ។ ការប្រកួតប្រជែងអាចធ្វើឱ្យការកែលម្អដែលមិនចាំបាច់ មើលទៅដូចជារឿងដែលត្រូវតែធ្វើ ដើម្បីការងារ ឬអនាគតកូន។ ប៉ុន្តែ អ្វីដែលបច្ចេកវិទ្យាអាចធ្វើបាន មិនកំណត់ជម្រើសសង្គមដោយស្វ័យប្រវត្តិទេ។ មនុស្សធ្លាប់ដាក់កម្រិតលើបច្ចេកវិទ្យាខ្លាំងៗ ហើយការជំទាស់ផ្នែកសីលធម៌ ឬនយោបាយក៏អាចប្តូរទិសនៃការអភិវឌ្ឍ។ រឿងសំខាន់គឺ ជម្រើសតូចៗជាច្រើន ដែលនីមួយៗមើលទៅសមហេតុផល អាចរួមគ្នានាំមនុស្សជាតិទៅកាន់ទិសដៅដែលមិនធ្លាប់ស្គាល់យ៉ាងដូចម្តេច។
ប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងចំណង់ធម្មតា
ដើម្បីពិនិត្យទិសដៅនោះ ហារ៉ារី (Harari) បែរទៅមើលអតីតកាល។ ចំណង់ដែលយើងមានអារម្មណ៍ថាជារបស់ខ្លួនឯង ច្រើនតែបន្តមកតាមប្រវត្តិសាស្ត្រ។ វាលស្មៅជាឧទាហរណ៍សាមញ្ញមួយ។ កាលពីមុន ការថែវាលស្មៅដែលមិនប្រើធ្វើអ្វី បង្ហាញថាគ្រួសារអភិជនមានធនធានច្រើន៖ ពួកគេអាចទុកដីសម្រាប់តែលម្អ ជំនួសការដាំស្បៀង។ ក្រោយមក វាលស្មៅបែបនេះរីករាលដាលទៅជុំវិញអគារសាធារណៈ ទីលានកីឡា និងផ្ទះជាយក្រុង។ អ្នកដែលគិតថាផ្ទះល្អត្រូវមានវាលស្មៅ ប្រហែលកំពុងទទួលយកសញ្ញាបង្ហាញឋានៈ ដែលបន្តមកពីអតីតកាល ដោយមិនដឹងប្រភពរបស់វា។ ចំណេះដឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមិនបញ្ជាឱ្យរក្សា ឬដកស្មៅទេ។ វាបង្ហាញថា ចំណូលចិត្តនោះកើតឡើងដោយសារកាលៈទេសៈ ហើយអាចខុសពីនេះបាន ហើយបើកផ្លូវឱ្យជ្រើសរើសថ្មី។ នេះក៏ជាមូលហេតុដែលការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រមានតម្លៃលើសពីការប្រមូលការទស្សន៍ទាយ។ ការព្យាករណ៍ដែលធ្វើឱ្យមនុស្សជឿ អាចប្តូរឥរិយាបថរបស់ពួកគេ ហើយធ្វើឱ្យអ្វីដែលព្យាករណ៍មិនកើត។ ការយល់ថាសង្គមទទួលមហិច្ឆតារបស់ខ្លួនមកពីណា អាចមានប្រយោជន៍បំផុតនៅពេលវាជួយឱ្យសង្គមប្តូរផ្លូវ មិនមែនបន្តដើរតាមដោយស្វ័យប្រវត្តិ។
គោលដៅថ្មី ដែលលទ្ធផលមិនទាន់ដឹង
ការពិភាក្សាក្នុងសៀវភៅនេះ មានលក្ខខណ្ឌសំខាន់បួនដែលត្រូវចងចាំ។ គោលដៅដែលលោកលើកឡើង ជាគោលដៅរួមរបស់មនុស្សជាតិ ដូច្នេះមនុស្សជាច្រើននៅតែអាចកំពុងតស៊ូរកតម្រូវការមូលដ្ឋាន។ លោកកំពុងពណ៌នាមហិច្ឆតា មិនមែនគាំទ្រវាទេ។ ការព្យាយាមបញ្ឈប់ភាពចាស់ ឬបង្កើតសុភមង្គល មិនបញ្ជាក់ថាគម្រោងទាំងនោះនឹងជោគជ័យទេ។ ហើយការពិភាក្សាអនាគតដែលអាចមាន គឺដើម្បីជះឥទ្ធិពលលើជម្រើសបច្ចុប្បន្ន មិនមែនប្រកាសវាសនាដែលគេចមិនផុត។ លក្ខខណ្ឌទាំងនេះសំខាន់ ព្រោះសៀវភៅផ្លាស់ពីការបកស្រាយប្រវត្តិសាស្ត្រ ទៅលទ្ធផលវិទ្យាសាស្ត្រ ហើយទៅការស្រមៃលទ្ធភាពអនាគត។ សំណួររបស់ហារ៉ារី (Harari) ដែលភ្ជាប់វាទាំងអស់គឺ៖ តើមនុស្សអាចមានអំណាចកាន់តែខ្លាំង ប៉ុន្តែកាន់តែមិនប្រាកដថា ចំណង់របស់ខ្លួនគួរមានសិទ្ធិសម្រេចចុងក្រោយយ៉ាងដូចម្តេច? ឧបករណ៍ដែលបង្កើតដើម្បីបម្រើយើង ប្រហែលអាចព្យាករ និងបង្កឥទ្ធិពលលើចំណង់យើងបានល្អជាងយើងយល់ចំណង់ខ្លួនឯងទៅទៀត។ មុនពិនិត្យលទ្ធភាពនោះ លោកសួរថា សត្វមួយប្រភេទក្លាយជាមានអំណាចគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីគិតកែរចនាជីវិតបានយ៉ាងដូចម្តេច។ ការពន្យល់នេះចាប់ផ្តើមពីទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្ស និងសត្វ រួចបន្តទៅរឿងរ៉ាវរួម ដែលធ្វើឱ្យមនុស្សអាចសហការគ្នាបានក្នុងក្រុមកាន់តែធំ។