KamSophyThe Sayings of Mencius — Book Summary
សង្ខេបសៀវភៅ «ពាក្យពេចន៍ម៉េងជឺ»
What is The Sayings of Mencius about?
Mencius, the greatest follower of Confucius, travels from court to court telling kings that a ruler wins people's hearts through humane government, not profit or war. In these conversations he argues that care for farmers, fair taxes and kindness to the poor are what make a kingdom strong.
សៀវភៅ «ពាក្យពេចន៍ម៉េងជឺ» និយាយអំពីអ្វី?
ម៉េងជឺ (Mencius) ជាអ្នកដើរតាម ខុងជឺ (Confucius) ដ៏ល្បីបំផុត។ លោកធ្វើដំណើរពីរាជវាំងមួយទៅរាជវាំងមួយ ដើម្បីប្រាប់ស្តេចថា អ្នកដឹកនាំឈ្នះចិត្តប្រជាជនបានដោយការគ្រប់គ្រងប្រកបដោយមេត្តាធម៌ មិនមែនដោយការរកប្រយោជន៍ ឬដោយសង្គ្រាមឡើយ។ ក្នុងការសន្ទនាទាំងនេះ លោកលើកហេតុផលថា ការយកចិត្តទុកដាក់លើកសិករ ការយកពន្ធដោយយុត្តិធម៌ និងចិត្តមេត្តាចំពោះអ្នកក្រ គឺជាអ្វីដែលធ្វើឱ្យនគរមួយរឹងមាំ។
What you'll learn: 2 chapters
- King Hwuy of Leangជំពូកទីមួយ៖ ស្តេចហ៊ុយ នៃនគរលាង (King Hwuy of Leang)
- King Seuen of Ts'eជំពូកទីពីរ៖ ស្តេចស៊ាន នៃនគរឆី (King Seuen of Ts'e)
Free preview: King Hwuy of Leang
Why Mencius refuses to talk about profit
This book covers only the opening part of the Mencius, Book I, Part I, as printed in this volume. It records talks between the teacher Mencius and two kings. The first talk is with King Hwuy of Leang.
The king welcomes Mencius and hopes he brings advice that will profit the kingdom. Mencius answers sharply. Why must the king use the word profit? He has come to speak only about benevolence, which means real kindness toward others, and righteousness, which means doing what is right.
Mencius explains the danger. If the king asks how to profit his kingdom, the great officers will ask how to profit their families. Lower officers and ordinary people will ask how to profit themselves. High and low will try to take from each other, and the kingdom will be in danger. Officers who already hold great wealth will even kill their ruler, because when profit comes first, no one is satisfied until he has grabbed everything. Mencius says a person trained in kindness never neglects his parents, and a person trained in righteousness never puts his ruler last.
A pond, a bad year, two running soldiers
On another day, by a pond with geese and deer, the king asks if wise and good rulers also enjoy such things. Mencius says only wise and good rulers can truly enjoy them. He points to an old poem about King Wan. The people came in crowds to build his tower and pond, because he let them share his pleasure. A bad ruler named Keeh also had a tower and a pond, but his people wished him dead, even if they had to die with him. No ruler can enjoy his pleasures alone.
Later the king says he works harder than the rulers around him. In a bad year he moves people and grain to where they are needed. Yet his people do not grow in number. Mencius answers with a war picture. Two soldiers run from a battle, one for fifty paces and one for a hundred. The king agrees the first cannot laugh at the second, since both ran. Mencius says that, knowing this, the king should not expect to have more people than his neighbors.
Mencius describes what really helps. Do not take farmers away in their farming seasons, and do not over-fish the ponds or over-cut the forests. Then people have plenty and can care for the living and bury the dead without bitterness. Mencius calls this the first step in the Royal way, the way of a true king. He adds mulberry trees for silk, animals bred in their season, time for families to work their fields, and schools that teach duty to parents and elder brothers. He says no ruler who reached these results has ever failed to become a true king. This is his claim, not something proved.
Blaming the year, and the kind ruler
The king's dogs and pigs eat food that people need, and people die of famine on the roads, yet the king opens no stores. When people die, he blames the year. Mencius says this is like stabbing a man and saying the weapon did it. He asks whether killing with a stick differs from killing with a sword, and the king says no. Does killing with a sword differ from killing by the way one governs? The king says no again. Fat animals in the stables and hungry people in the fields, Mencius says, mean the ruler is leading beasts to eat men. A ruler is called the parent of the people, so how can he act this way?
The king then admits his defeats. His state was beaten by Ts'e, his eldest son died, he lost seven hundred li of land to Ts'in (a li is a Chinese distance measure), and he was shamed by Ts'oo. He wants to wipe away this shame. Mencius answers that a land only a hundred li square has been enough for a true king. If the king rules kindly, with light punishments and light taxes, and lets people work their fields and learn duty to their families, Mencius claims that even people holding sticks could stand against the armor of Ts'in and Ts'oo. Those rulers take their people's time and break up their families, so no one will oppose a ruler who comes to punish them. Mencius quotes a saying that the kind ruler has no enemy.
Mencius later meets King Seang of Leang and finds nothing noble in him. The king asks how the land can be settled. Mencius answers that it will be united by one who takes no pleasure in killing. Every ruler now enjoys killing, he says, so people would rush to such a man like water running downhill, or like dry grain that stands up after rain.
អានសាកល្បង៖ ជំពូកទីមួយ៖ ស្តេចហ៊ុយ នៃនគរលាង (King Hwuy of Leang)
ហេតុអ្វី ម៉េងជឺ (Mencius) មិនព្រមនិយាយពីប្រយោជន៍
សៀវភៅនេះនិយាយតែពីផ្នែកដើមនៃគម្ពីរ ម៉េងជឺ (Mencius) ប៉ុណ្ណោះ គឺភាគទីមួយ ផ្នែកទីមួយ។ វាកត់ត្រាការសន្ទនារវាងលោកគ្រូ ម៉េងជឺ និងស្តេចពីរអង្គ។ ការសន្ទនាដំបូងគឺជាមួយ ស្តេចហ៊ុយ នៃនគរលាង (King Hwuy of Leang)។
ស្តេចស្វាគមន៍ ម៉េងជឺ ហើយសង្ឃឹមថា លោកនាំយោបល់មក ដែលនឹងផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់នគរ។ ម៉េងជឺឆ្លើយយ៉ាងមុតថា ហេតុអ្វីព្រះអង្គត្រូវប្រើពាក្យ «ប្រយោជន៍» ពោលគឺការរកផលចំណេញ? លោកមកដើម្បីនិយាយតែពីមេត្តាធម៌ ឬហៅថា benevolence ពោលគឺចិត្តល្អពិតប្រាកដចំពោះអ្នកដទៃ និងសេចក្តីសុចរិត ឬហៅថា righteousness ពោលគឺការធ្វើអ្វីដែលត្រឹមត្រូវ។
ម៉េងជឺពន្យល់ពីគ្រោះថ្នាក់។ បើស្តេចសួរថា ធ្វើម៉េចឱ្យនគររបស់ព្រះអង្គបានប្រយោជន៍ មន្ត្រីធំៗនឹងសួរថា ធ្វើម៉េចឱ្យគ្រួសារខ្លួនបានប្រយោជន៍។ មន្ត្រីតូចៗ និងប្រជាជនធម្មតា នឹងសួរថា ធ្វើម៉េចឱ្យខ្លួនឯងបានប្រយោជន៍។ អ្នកមានឋានៈខ្ពស់ និងអ្នកមានឋានៈទាប នឹងដណ្តើមយកពីគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយនគរនឹងធ្លាក់ក្នុងគ្រោះថ្នាក់។ មន្ត្រីដែលមានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើនរួចហើយ ថែមទាំងនឹងសម្លាប់ស្តេចរបស់ខ្លួនទៀតផង ព្រោះពេលប្រយោជន៍មកមុនគេ គ្មាននរណាស្កប់ចិត្តឡើយ រហូតដល់ខ្លួនដណ្តើមបានអ្វីៗទាំងអស់។ ម៉េងជឺថា មនុស្សដែលបានរៀនឱ្យមានចិត្តមេត្តា មិនដែលព្រងើយកន្តើយនឹងឪពុកម្តាយឡើយ ហើយមនុស្សដែលបានរៀនឱ្យមានសេចក្តីសុចរិត មិនដែលដាក់ស្តេចរបស់ខ្លួននៅក្រោយគេឡើយ។
ស្រះទឹក ឆ្នាំអាក្រក់ និងទាហានពីរនាក់ដែលរត់ចោលសមរភូមិ
នៅថ្ងៃមួយទៀត ពេលនៅក្បែរស្រះដែលមានក្ងាន និងសត្វក្តាន់ ស្តេចសួរថា តើស្តេចដែលមានប្រាជ្ញា និងចិត្តល្អ ក៏សប្បាយនឹងរបស់បែបនេះដែរឬទេ។ ម៉េងជឺ (Mencius) ថា មានតែស្តេចដែលមានប្រាជ្ញា និងចិត្តល្អប៉ុណ្ណោះ ទើបអាចសប្បាយនឹងរបស់ទាំងនេះបានពិតប្រាកដ។ លោកលើកកំណាព្យបុរាណមួយអំពី ស្តេចវ៉ាន (King Wan)។ ប្រជាជនមកជាហ្វូងៗ ដើម្បីជួយសង់ប៉ម និងស្រះរបស់ស្តេចវ៉ាន ព្រោះព្រះអង្គឱ្យពួកគេចូលរួមសប្បាយជាមួយ។ ស្តេចអាក្រក់ម្នាក់ឈ្មោះ គៀ (Keeh) ក៏មានប៉ម និងស្រះដែរ ប៉ុន្តែប្រជាជនចង់ឱ្យស្តេចនោះស្លាប់ ទោះបីពួកគេត្រូវស្លាប់ជាមួយក៏ដោយ។ គ្មានស្តេចណាអាចសប្បាយនឹងរបស់ទាំងនេះតែម្នាក់ឯងបានទេ។
ក្រោយមក ស្តេចប្រាប់ថា ព្រះអង្គខំប្រឹងជាងស្តេចនៅនគរជុំវិញ។ ក្នុងឆ្នាំដែលដំណាំខូច ព្រះអង្គផ្លាស់ប្រជាជន និងដឹកស្រូវ ទៅកន្លែងដែលត្រូវការ។ ប៉ុន្តែប្រជាជនរបស់ព្រះអង្គមិនកើនចំនួនឡើងទេ។ ម៉េងជឺឆ្លើយដោយលើកឧទាហរណ៍មួយពីសង្គ្រាម។ ទាហានពីរនាក់រត់ចេញពីសមរភូមិ ម្នាក់រត់បាន៥០ជំហាន ម្នាក់ទៀតរត់បាន១០០ជំហាន។ ស្តេចយល់ព្រមថា អ្នកដែលរត់៥០ជំហាន មិនអាចសើចចំអកអ្នករត់១០០ជំហានបានទេ ព្រោះអ្នកទាំងពីរសុទ្ធតែរត់ដូចគ្នា។ ម៉េងជឺថា បើដឹងដូច្នេះហើយ ស្តេចមិនគួររំពឹងថា នឹងមានប្រជាជនច្រើនជាងនគរជិតខាងឡើយ។
ម៉េងជឺរៀបរាប់ពីអ្វីដែលជួយបានពិតប្រាកដ។ កុំយកកសិករចេញពីស្រែក្នុងរដូវធ្វើស្រែ ហើយកុំនេសាទត្រីក្នុងស្រះ និងកាប់ឈើក្នុងព្រៃហួសកម្រិត។ ពេលនោះ ប្រជាជននឹងមានគ្រប់គ្រាន់ អាចចិញ្ចឹមអ្នកនៅរស់ និងបញ្ចុះសពអ្នកស្លាប់ ដោយមិនតូចចិត្ត ឬត្អូញត្អែរ។ ម៉េងជឺហៅរឿងនេះថា ជំហានដំបូងនៃផ្លូវនៃស្តេចពិត ឬហៅថា Royal way ពោលគឺរបៀបដែលស្តេចដ៏ពិតប្រាកដគ្រប់គ្រងនគរ។ លោកបន្ថែមទៀតថា ត្រូវដាំដើមមនសម្រាប់ធ្វើសូត្រ ចិញ្ចឹមសត្វឱ្យបង្កាត់កូនតាមរដូវរបស់វា ទុកពេលឱ្យគ្រួសារធ្វើស្រែចម្ការ និងបើកសាលាបង្រៀនពីកាតព្វកិច្ចចំពោះឪពុកម្តាយ និងបងប្រុស។ លោកថា ស្តេចណាដែលធ្វើបានដល់កម្រិតនេះ មិនដែលខកខានក្លាយជាស្តេចពិតឡើយ។ នេះជាការអះអាងរបស់លោក មិនមែនជារឿងដែលបានបញ្ជាក់ឱ្យឃើញទេ។
ការបន្ទោសឆ្នាំអាក្រក់ និងស្តេចដែលមានចិត្តមេត្តា
ឆ្កែ និងជ្រូករបស់ស្តេច ស៊ីអាហារដែលប្រជាជនត្រូវការ ហើយប្រជាជនស្លាប់ដោយសារការអត់ឃ្លាននៅតាមផ្លូវ ប៉ុន្តែស្តេចមិនបើកឃ្លាំងស្បៀងសោះ។ ពេលប្រជាជនស្លាប់ ព្រះអង្គបន្ទោសថា មកពីឆ្នាំអាក្រក់ ដំណាំខូច។ ម៉េងជឺ (Mencius) ថា ការធ្វើបែបនេះ ដូចជាចាក់សម្លាប់មនុស្សម្នាក់ ហើយនិយាយថា អាវុធជាអ្នកសម្លាប់ មិនមែនខ្លួនទេ។ លោកសួរថា តើការសម្លាប់ដោយដំបង ខុសពីការសម្លាប់ដោយដាវឬទេ ហើយស្តេចឆ្លើយថា មិនខុសទេ។ ចុះការសម្លាប់ដោយដាវ ខុសពីការសម្លាប់ដោយរបៀបគ្រប់គ្រងនគរឬទេ? ស្តេចឆ្លើយម្តងទៀតថា មិនខុសទេ។ ម៉េងជឺថា សត្វធាត់ៗនៅក្នុងក្រោល តែប្រជាជនឃ្លាននៅតាមវាល មានន័យថា ស្តេចកំពុងដឹកនាំសត្វឱ្យស៊ីមនុស្ស។ គេហៅស្តេចថា ជាឪពុកម្តាយរបស់ប្រជាជន ដូច្នេះហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គអាចធ្វើបែបនេះ?
បន្ទាប់មក ស្តេចទទួលស្គាល់ពីការបរាជ័យរបស់ព្រះអង្គ។ នគររបស់ព្រះអង្គត្រូវនគរឆី (Ts'e) វាយឈ្នះ ហើយបុត្រច្បងរបស់ព្រះអង្គបានស្លាប់។ ព្រះអង្គបាត់បង់ទឹកដី៧០០លី ឱ្យនគរឈិន (Ts'in)។ លី គឺជាខ្នាតវាស់ចម្ងាយរបស់ចិន។ ព្រះអង្គក៏ត្រូវនគរឆូ (Ts'oo) ធ្វើឱ្យអាម៉ាស់ដែរ។ ព្រះអង្គចង់លុបលាងភាពអាម៉ាស់នេះ។ ម៉េងជឺឆ្លើយថា ទឹកដីតូចមួយ ដែលមានបណ្តោយ និងទទឹងត្រឹមតែ១០០លី ក៏គ្រប់គ្រាន់ឱ្យស្តេចម្នាក់ក្លាយជាស្តេចពិតបានហើយ។ បើស្តេចគ្រប់គ្រងដោយចិត្តមេត្តា ដាក់ទោសស្រាល យកពន្ធស្រាល ហើយឱ្យប្រជាជនធ្វើស្រែចម្ការ និងរៀនពីកាតព្វកិច្ចចំពោះគ្រួសារ ម៉េងជឺអះអាងថា សូម្បីតែប្រជាជនដែលកាន់តែដំបង ក៏អាចតទល់នឹងទាហានពាក់អាវក្រោះរបស់នគរឈិន និងនគរឆូ បានដែរ។ ស្តេចនៃនគរទាំងនោះ យកពេលវេលារបស់ប្រជាជនអស់ រហូតពួកគេគ្មានពេលធ្វើស្រែចម្ការ ហើយគ្រួសាររបស់ពួកគេត្រូវបែកបាក់។ ដូច្នេះបើមានស្តេចណាមកដាក់ទោសស្តេចទាំងនោះ គ្មាននរណានឹងប្រឆាំងឡើយ។ ម៉េងជឺលើកពាក្យចាស់មួយថា «ស្តេចដែលមានចិត្តមេត្តា គ្មានសត្រូវ»។
ក្រោយមក ម៉េងជឺជួប ស្តេចសៀង នៃនគរលាង (King Seang of Leang) ហើយលោកមិនឃើញមានអ្វីថ្លៃថ្នូរនៅក្នុងខ្លួនស្តេចអង្គនេះទេ។ ស្តេចសួរថា ធ្វើម៉េចទើបទឹកដីទាំងមូលបានសុខសាន្ត។ ម៉េងជឺឆ្លើយថា អ្នកដែលនឹងរួបរួមទឹកដីទាំងមូលឱ្យជាធ្លុងមួយបាន គឺអ្នកដែលមិនចូលចិត្តសម្លាប់មនុស្ស។ លោកថា សព្វថ្ងៃ ស្តេចគ្រប់អង្គសុទ្ធតែចូលចិត្តការសម្លាប់ ដូច្នេះប្រជាជននឹងប្រញាប់ទៅរកអ្នកបែបនេះ ដូចទឹកហូរចុះពីទីខ្ពស់ ឬដូចដើមស្រូវស្ងួតដែលងើបឡើងវិញក្រោយភ្លៀង។