KamSophyThe Republic — Book Summary
សង្ខេបសៀវភៅ «សាធារណរដ្ឋ៖ យុត្តិធម៌ជាអ្វី ហើយរដ្ឋល្អគួរមានរូបរាងបែបណា»
What is The Republic about?
Plato's Republic asks what justice is and whether a just life is better than an unjust one, using Socrates' conversations with Thrasymachus, Glaucon and Adeimantus. To answer, Socrates builds an imagined ideal city and matches its three classes to the three parts of the soul, then tests the argument with the ring of Gyges, the cave, the sun and the divided line, and the tale of Er. He also traces how timocracy, oligarchy, democracy and tyranny decline into one another, and why he would censor poetry and let philosophers rule.
សៀវភៅ «សាធារណរដ្ឋ៖ យុត្តិធម៌ជាអ្វី ហើយរដ្ឋល្អគួរមានរូបរាងបែបណា» និយាយអំពីអ្វី?
សៀវភៅ «សាធារណរដ្ឋ» (The Republic) របស់ ផ្លាតូ (Plato) សួរថា យុត្តិធម៌ជាអ្វី ហើយថាតើជីវិតមានយុត្តិធម៌ល្អជាងជីវិតគ្មានយុត្តិធម៌ឬទេ តាមរយៈការសន្ទនារបស់ សូក្រាត (Socrates) ជាមួយ ត្រាស៊ីម៉ាកុស (Thrasymachus) ក្លូខន (Glaucon) និង អាឌីម៉ាន់ទុស (Adeimantus)។ ដើម្បីឆ្លើយ សូក្រាត ស្រមៃសាងសង់រដ្ឋគំរូមួយ ហើយផ្គូផ្គងក្រុមទាំងបីរបស់រដ្ឋ ទៅនឹងបីផ្នែកនៃព្រលឹង។ បន្ទាប់មកគាត់សាកល្បងហេតុផលនេះ ដោយប្រើចិញ្ចៀនរបស់ ជីជីស (Gyges) រឿងប្រៀបធៀបអំពីរូងភ្នំ ព្រះអាទិត្យ និងបន្ទាត់ដែលកាត់ចែកជាផ្នែកៗ ព្រមទាំងរឿងនិទានរបស់ អេរ (Er)។ គាត់ក៏បង្ហាញថា របបគ្រប់គ្រងបួនប្រភេទធ្លាក់ចុះពីមួយទៅមួយយ៉ាងដូចម្តេច គឺរបបគ្រប់គ្រងដោយអ្នកស្រឡាញ់កិត្តិយស ឬហៅថា Timocracy (របបដែលអ្នកដឹកនាំស្រឡាញ់ការឈ្នះ និងកិត្តិយស) របបគ្រប់គ្រងដោយអ្នកមាន ឬហៅថា Oligarchy របបប្រជាធិបតេយ្យ ឬហៅថា Democracy និងរបបផ្តាច់ការ ឬហៅថា Tyranny។ គាត់ក៏ពន្យល់ថា ហេតុអ្វីគាត់ចង់ត្រួតពិនិត្យកំណាព្យ និងឱ្យទស្សនវិទូគ្រប់គ្រង។
What you'll learn: 10 chapters
- Book Iសៀវភៅទី ១៖ យុត្តិធម៌ជាអ្វី?
- Book IIសៀវភៅទី ២៖ ចិញ្ចៀនដែលធ្វើឱ្យបាត់ខ្លួន និងកំណើតរដ្ឋ
- Book IIIសៀវភៅទី ៣៖ ការអប់រំអ្នកការពាររដ្ឋ
- Book IVសៀវភៅទី ៤៖ យុត្តិធម៌ក្នុងរដ្ឋ និងក្នុងព្រលឹង
- Book Vសៀវភៅទី ៥៖ ស្ត្រី គ្រួសារ និងស្តេចដែលជាទស្សនវិទូ
- Book VIសៀវភៅទី ៦៖ ទស្សនវិទូពិត និងសេចក្តីល្អខ្ពស់បំផុត
- Book VIIសៀវភៅទី ៧៖ រូងភ្នំ និងការអប់រំអ្នកគ្រប់គ្រង
- Book VIIIសៀវភៅទី ៨៖ របបគ្រប់គ្រងអាក្រក់បួនប្រភេទ
- Book IXសៀវភៅទី ៩៖ ហេតុអ្វីមនុស្សសុចរិតសប្បាយជាងអ្នកផ្តាច់ការ
- Book Xសៀវភៅទី ១០៖ កំណាព្យ ព្រលឹងដែលមិនចេះស្លាប់ និងរឿងរបស់ អេរ (Er)
Free preview: Book I
A festival night at the Piraeus
Plato's Republic is a dialogue, a book written as a conversation. Socrates, Plato's main character, tells the whole story himself, the day after it happened. He had gone down to the Piraeus with Glaucon, the son of Ariston, to pray to the goddess Bendis and see her new festival. On the way home, Polemarchus, the son of Cephalus, and his friends stopped them. They would not take no for an answer, so the talk began at Polemarchus' house.
There Socrates met the old Cephalus, Polemarchus' father, and asked him what old age is like. Cephalus said that many old men mourn the pleasures of youth, but the real cause of their sadness is their character, not their age. A calm and happy person finds age light. Wealth helps, he admitted, but less than people think. Near death, people begin to fear punishment in the world below for their wrongs. For a good man, the greatest gift of wealth is that he never needed to cheat anyone, so he can die in peace, owing nothing to the gods or to other people.
This gave Socrates his first question: what is justice? Is it simply telling the truth and paying what you owe? Suppose a friend leaves weapons with you while he is sane, and later asks for them back when he has gone mad. Returning them would be wrong, and so would telling him the plain truth. Cephalus agreed, so this first definition failed. Cephalus then left to look after his sacrifices and handed the argument to his son.
Helping friends, harming enemies
Polemarchus took over, quoting the poet Simonides, who said that paying back what you owe is just. Since Simonides could not mean giving weapons back to a madman, Polemarchus explained: friends are owed good and enemies are owed harm. So justice is helping friends and harming enemies.
Socrates tested this by comparing justice to skills. A doctor helps friends best in sickness, and a ship's pilot helps them best at sea. When is the just man most useful? Polemarchus said in war, and in peacetime in partnerships. But to buy a horse or a ship, an expert is more useful than a just man. The just man seemed useful only for keeping money safe while nobody used it, which made justice useful only for useless things. Socrates pushed further. The best guard of a camp is also the best at taking the enemy by surprise, so a man who is good at keeping money safe must also be good at stealing it. Polemarchus rejected this but kept his definition.
Socrates then found two flaws in it. First, people often judge wrongly who is good, so a just man might harm innocent people. Polemarchus fixed this by saying a friend is someone who both seems good and really is good. Then came Socrates' main point. A horse that is harmed becomes a worse horse. In the same way, a person who is harmed becomes worse in the special virtue of human beings, which is justice. But a just man can no more make others unjust than heat can make things cold. So a just man never harms anyone. Polemarchus agreed. Socrates guessed that the saying came from some rich and powerful man, not from a wise poet.
Thrasymachus attacks
Thrasymachus from Chalcedon, who had tried several times to break in, now leapt in like a wild beast. He accused Socrates of asking questions but never answering them. In the end Thrasymachus gave his own view: justice is "the interest of the stronger", meaning whatever benefits the strong.
Every government makes laws for its own benefit, whether it is a tyranny (rule by one man), a democracy (rule by the people) or an aristocracy (rule by the best few). It calls obeying those laws justice, and it punishes anyone who breaks them. Since the government holds the power, justice always serves the stronger. Socrates asked whether rulers can make mistakes. Thrasymachus said yes. But then, Socrates said, a ruler might pass a law that harms himself, and subjects who obey it would be working against the ruler's interest. Thrasymachus changed his position. A ruler who makes a mistake, he said, is not really acting as a ruler at that moment, just as a doctor who makes a mistake is not acting as a doctor. In this strict sense, a ruler never makes mistakes.
Socrates turned this strict sense against him. A true doctor aims at the patient's health, and a true pilot at his sailors' safety. Every skill serves the thing it cares for, not itself. So a ruler, in the strict sense, serves the people he rules, not himself. Thrasymachus agreed only with great reluctance.
Who gains from injustice?
Thrasymachus did not give up. He called Socrates naive. A shepherd fattens his sheep for his own profit, and rulers treat their people the same way. Justice, he said, is really another person's good. The just man always loses. In business partnerships, in taxes and in public office, the unjust man comes out ahead. The clearest case is tyranny. There one man takes everything by fraud and force and even makes the citizens his slaves, yet people call him happy and blessed. People blame injustice, Thrasymachus claimed, only because they fear being its victims, not because they would refuse to do it.
If ruling benefits the ruler, Socrates asked, why does no one take office for free? So rulers must be paid in one of three ways: money, honour, or a penalty for refusing. Good men, he explained, do not want to look like hired servants or thieves, and they do not chase honour. What moves them is the worst penalty, being ruled by someone worse than themselves. Socrates added that in a city of good men, people might fight to avoid office as hard as they now fight to get it.
Then Socrates turned to Thrasymachus' bigger and more serious claim, that the unjust life is better than the just one. Glaucon said he still thought the just life was better, and Thrasymachus had not convinced him.
Justice and the happy soul
Socrates chose to argue by question and answer, not by rival speeches. Thrasymachus called justice "sublime simplicity", a kind of noble foolishness, and called injustice good judgement. Socrates then asked: does the just man try to get more than other just men? No. Does the unjust man try to get more than everyone? Yes. People with knowledge behave like the just. A musician tuning a lyre does not try to beat another musician, only someone who knows no music. So the just man is like the wise and good, and the unjust man is like the foolish and bad. Thrasymachus agreed only with great reluctance, sweating in the summer heat, and Socrates saw him blush.
Next came strength. A state, an army or even a band of robbers cannot act together if its members wrong one another. Injustice creates hatred and splits any group. Inside a single person, it sets him against himself. Thrasymachus agreed, but only, he said, to avoid a quarrel. Socrates added that wrongdoers must keep some small trace of justice to work together at all, so they are only half-villains.
Last, Socrates gave the function argument. Everything has a job it does best. An eye sees, and a pruning-hook, a curved blade for cutting vines, does that job better than a dagger. Each thing does its job well through its own excellence, or special goodness. The soul's job is to rule, to think things through and to live, and they had agreed that its excellence is justice. So a just soul lives well and is happy, while an unjust soul lives badly. Thrasymachus gave in, calling it Socrates' festival treat. Yet Socrates confessed that he had hurried from one question to another, like a greedy guest tasting every dish, and he still did not know what justice is.
អានសាកល្បង៖ សៀវភៅទី ១៖ យុត្តិធម៌ជាអ្វី?
រាត្រីបុណ្យនៅ ពីរ៉េអ៊ូស (Piraeus)
សៀវភៅ «សាធារណរដ្ឋ» (The Republic) របស់ ផ្លាតូ (Plato) ជាសៀវភៅសន្ទនា គឺសរសេរជាការជជែកគ្នា។ សូក្រាត (Socrates) ដែលជាតួឯករបស់ ផ្លាតូ និទានរឿងទាំងមូលដោយខ្លួនឯង នៅថ្ងៃបន្ទាប់ពីហេតុការណ៍កើតឡើង។ គាត់បានចុះទៅ ពីរ៉េអ៊ូស (Piraeus) ជាមួយ ក្លូខន (Glaucon) ជាកូនរបស់ អារីស្តុន (Ariston) ដើម្បីអធិស្ឋានដល់ទេពធីតា បេនឌីស (Bendis) និងមើលពិធីបុណ្យថ្មីរបស់នាង។ ពេលធ្វើដំណើរត្រឡប់មកផ្ទះវិញ ប៉ូលេម៉ាកុស (Polemarchus) ជាកូនរបស់ សេហ្វាលុស (Cephalus) និងមិត្តភក្តិរបស់គាត់ បានឃាត់ពួកគាត់។ ពួកគេទទូចមិនព្រមឱ្យពួកគាត់បដិសេធ ដូច្នេះការសន្ទនាបានចាប់ផ្តើមនៅផ្ទះរបស់ ប៉ូលេម៉ាកុស។
នៅទីនោះ សូក្រាត បានជួប សេហ្វាលុស ជាបុរសចំណាស់ និងជាឪពុករបស់ ប៉ូលេម៉ាកុស ហើយសួរគាត់ថា វ័យចំណាស់ជាយ៉ាងណា។ សេហ្វាលុស និយាយថា បុរសចំណាស់ជាច្រើនសោកស្តាយនឹងសេចក្តីសុខពេលវ័យក្មេង ប៉ុន្តែមូលហេតុពិតនៃទុក្ខរបស់ពួកគេ គឺចរិតរបស់ខ្លួន មិនមែនវ័យទេ។ មនុស្សដែលស្ងប់ចិត្ត និងសប្បាយចិត្ត មិនសូវពិបាកនឹងភាពចាស់ទេ។ គាត់ទទួលស្គាល់ថា ទ្រព្យសម្បត្តិជួយបាន ប៉ុន្តែតិចជាងអ្វីដែលមនុស្សគិត។ ពេលជិតស្លាប់ មនុស្សចាប់ផ្តើមខ្លាចទទួលទោសក្នុងពិភពក្រោមដីរបស់មនុស្សស្លាប់ ព្រោះអំពើខុសរបស់ខ្លួន។ សម្រាប់មនុស្សល្អ ប្រយោជន៍ធំបំផុតនៃទ្រព្យសម្បត្តិ គឺគាត់មិនដែលត្រូវបោកបញ្ឆោតអ្នកណាសោះ ដូច្នេះគាត់អាចស្លាប់ដោយសន្តិភាព ដោយមិនជំពាក់អ្វីពួកទេព ឬអ្នកដទៃ។
នេះធ្វើឱ្យ សូក្រាត មានសំណួរដំបូងថា យុត្តិធម៌ ឬហៅថា Justice ជាអ្វី? យុត្តិធម៌ សំដៅលើការរស់នៅ និងប្រព្រឹត្តដោយត្រឹមត្រូវ និងសុចរិត។ តើវាគ្រាន់តែជាការនិយាយការពិត និងសងអ្វីដែលខ្លួនជំពាក់ឬ? សូមស្រមៃថា មិត្តម្នាក់ផ្ញើអាវុធទុកនឹងអ្នក ពេលគាត់នៅមានស្មារតីល្អ ហើយក្រោយមកគាត់មកសុំវិញ ពេលគាត់ឆ្កួតទៅហើយ។ ការសងអាវុធទៅគាត់នឹងមិនត្រឹមត្រូវ ហើយការប្រាប់គាត់ការពិតទាំងស្រុងក៏មិនត្រឹមត្រូវដែរ។ សេហ្វាលុស យល់ស្រប ដូច្នេះនិយមន័យទីមួយនេះប្រើមិនកើត។ បន្ទាប់មក សេហ្វាលុស ចាកចេញទៅមើលការបូជារបស់គាត់ ហើយប្រគល់ការជជែកនេះឱ្យកូនប្រុស។
ជួយមិត្តភក្តិ និងធ្វើអាក្រក់ដាក់សត្រូវ
ប៉ូលេម៉ាកុស (Polemarchus) បន្តការជជែក ដោយដកស្រង់ពាក្យរបស់កវី ស៊ីម៉ូនីដេស (Simonides) ដែលនិយាយថា ការសងអ្វីដែលខ្លួនជំពាក់ គឺជាយុត្តិធម៌ ឬហៅថា Justice ដែលមានន័យថា ការប្រព្រឹត្តដោយត្រឹមត្រូវ និងសុចរិត។ ស៊ីម៉ូនីដេស ច្បាស់ជាមិនចង់និយាយថា ត្រូវសងអាវុធទៅមនុស្សឆ្កួតទេ ដូច្នេះ ប៉ូលេម៉ាកុស ពន្យល់ថា អ្វីដែលយើងជំពាក់មិត្ត គឺអំពើល្អ ហើយអ្វីដែលយើងជំពាក់សត្រូវ គឺការធ្វើបាប។ ដូច្នេះ យុត្តិធម៌គឺការជួយមិត្តភក្តិ និងធ្វើអាក្រក់ដាក់សត្រូវ។
សូក្រាត (Socrates) សាកល្បងគំនិតនេះ ដោយប្រៀបធៀបយុត្តិធម៌ទៅនឹងជំនាញ។ គ្រូពេទ្យជួយមិត្តបានល្អបំផុតពេលឈឺ ហើយអ្នកកាន់ចង្កូតកប៉ាល់ជួយបានល្អបំផុតនៅលើសមុទ្រ។ ចុះមនុស្សមានយុត្តិធម៌មានប្រយោជន៍បំផុតពេលណា? ប៉ូលេម៉ាកុស ឆ្លើយថា ពេលសង្គ្រាម ហើយក្នុងពេលសន្តិភាព គឺក្នុងការចូលហ៊ុនគ្នា។ ប៉ុន្តែដើម្បីទិញសេះ ឬកប៉ាល់ អ្នកជំនាញមានប្រយោជន៍ជាងមនុស្សមានយុត្តិធម៌។ មនុស្សមានយុត្តិធម៌ហាក់ដូចជាមានប្រយោជន៍តែក្នុងការរក្សាលុយឱ្យសុវត្ថិភាព ពេលគ្មាននរណាប្រើលុយនោះ ដែលមានន័យថា យុត្តិធម៌មានប្រយោជន៍តែចំពោះរបស់ដែលគ្មានប្រយោជន៍។ សូក្រាត បន្តដេញដោលទៀត។ អ្នកយាមជំរំដ៏ល្អបំផុត ក៏ជាអ្នកចេះវាយឆ្មក់សត្រូវបានល្អបំផុតដែរ ដូច្នេះមនុស្សដែលចេះរក្សាលុយឱ្យសុវត្ថិភាពបានល្អ ក៏ត្រូវតែចេះលួចលុយបានល្អដែរ។ ប៉ូលេម៉ាកុស មិនព្រមទទួលយកចំណុចនេះទេ ប៉ុន្តែនៅតែរក្សានិយមន័យរបស់គាត់។
បន្ទាប់មក សូក្រាត រកឃើញចំណុចខ្សោយពីរក្នុងនិយមន័យនេះ។ ទីមួយ មនុស្សច្រើនតែយល់ច្រឡំថាអ្នកណាជាមនុស្សល្អ ដូច្នេះមនុស្សមានយុត្តិធម៌អាចធ្វើបាបមនុស្សគ្មានទោសបាន។ ប៉ូលេម៉ាកុស កែដោយនិយាយថា មិត្តគឺអ្នកដែលទាំងមើលទៅដូចជាល្អ ទាំងល្អពិតប្រាកដ។ បន្ទាប់មកមកដល់ចំណុចសំខាន់របស់ សូក្រាត។ សេះដែលត្រូវគេធ្វើបាប ក្លាយជាសេះអន់ជាងមុន។ ដូចគ្នាដែរ មនុស្សដែលត្រូវគេធ្វើបាប ក៏កាន់តែអន់ថយ ក្នុងភាពល្អពិសេសរបស់មនុស្ស ពោលគឺយុត្តិធម៌។ ប៉ុន្តែមនុស្សមានយុត្តិធម៌មិនអាចធ្វើឱ្យអ្នកដទៃក្លាយជាគ្មានយុត្តិធម៌បានទេ ដូចកំដៅមិនអាចធ្វើឱ្យរបស់ត្រជាក់បាន។ ដូច្នេះ មនុស្សមានយុត្តិធម៌មិនធ្វើបាបអ្នកណាសោះ។ ប៉ូលេម៉ាកុស យល់ស្រប។ សូក្រាត ស្មានថា ពាក្យនេះមកពីបុរសមានទ្រព្យ និងមានអំណាចម្នាក់ មិនមែនមកពីកវីដែលមានប្រាជ្ញាទេ។
ត្រាស៊ីម៉ាកុស (Thrasymachus) ចូលវាយប្រហារ
ត្រាស៊ីម៉ាកុស (Thrasymachus) មកពី កាល់សេដូន (Chalcedon) ដែលបានព្យាយាមកាត់សម្តីច្រើនដងមកហើយ ឥឡូវនេះបានលោតចូលដូចសត្វព្រៃ។ គាត់ចោទ សូក្រាត (Socrates) ថាចេះតែសួរ តែមិនដែលឆ្លើយសោះ។ នៅទីបញ្ចប់ ត្រាស៊ីម៉ាកុស បានប្រាប់គំនិតរបស់គាត់ថា យុត្តិធម៌ ឬហៅថា Justice (ការប្រព្រឹត្តដោយត្រឹមត្រូវ និងសុចរិត) គឺ «ប្រយោជន៍របស់អ្នកខ្លាំង» ដែលមានន័យថា អ្វីដែលផ្តល់ផលល្អដល់អ្នកខ្លាំង។
ត្រាស៊ីម៉ាកុស អះអាងថា របបគ្រប់គ្រងនីមួយៗធ្វើច្បាប់ដើម្បីប្រយោជន៍ខ្លួនឯង ទោះជា របបផ្តាច់ការ ឬហៅថា Tyranny ដែលមនុស្សម្នាក់គ្រប់គ្រង ទោះជា របបប្រជាធិបតេយ្យ ឬហៅថា Democracy ដែលប្រជាជនគ្រប់គ្រង ឬទោះជា របបគ្រប់គ្រងដោយមនុស្សល្អបំផុតមួយក្រុមតូច ឬហៅថា Aristocracy ក៏ដោយ។ គាត់បន្តថា របបគ្រប់គ្រងហៅការគោរពច្បាប់ទាំងនោះថាយុត្តិធម៌ ហើយដាក់ទោសអ្នកណាដែលបំពានច្បាប់។ ដោយសារអ្នកគ្រប់គ្រងកាន់អំណាច យុត្តិធម៌តែងតែបម្រើអ្នកខ្លាំង តាមការអះអាងរបស់គាត់។ សូក្រាត សួរថា តើអ្នកគ្រប់គ្រងអាចធ្វើខុសបានឬទេ។ ត្រាស៊ីម៉ាកុស ឆ្លើយថាបាន។ ប៉ុន្តែ សូក្រាត និយាយថា បើដូច្នេះ អ្នកគ្រប់គ្រងអាចចេញច្បាប់ដែលធ្វើបាបខ្លួនឯង ហើយអ្នកដែលស្តាប់បង្គាប់ច្បាប់នោះ នឹងធ្វើផ្ទុយនឹងប្រយោជន៍របស់អ្នកគ្រប់គ្រង។ ត្រាស៊ីម៉ាកុស ប្តូរជំហររបស់គាត់។ គាត់និយាយថា អ្នកគ្រប់គ្រងដែលធ្វើខុស មិនមែនកំពុងធ្វើជាអ្នកគ្រប់គ្រងពិតប្រាកដនៅពេលនោះទេ ដូចគ្រូពេទ្យដែលធ្វើខុស មិនមែនកំពុងធ្វើជាគ្រូពេទ្យនៅពេលនោះដែរ។ តាមន័យតឹងរ៉ឹងនេះ អ្នកគ្រប់គ្រងមិនដែលធ្វើខុសសោះ។
សូក្រាត យកន័យតឹងរ៉ឹងនេះ មកប្រើប្រឆាំងនឹងគាត់វិញ។ គ្រូពេទ្យពិតប្រាកដផ្តោតលើសុខភាពរបស់អ្នកជំងឺ ហើយអ្នកកាន់ចង្កូតកប៉ាល់ពិតប្រាកដ ផ្តោតលើសុវត្ថិភាពរបស់នាវិក។ ជំនាញនីមួយៗបម្រើអ្វីដែលវាថែរក្សា មិនមែនបម្រើខ្លួនវាទេ។ ដូច្នេះ អ្នកគ្រប់គ្រងតាមន័យតឹងរ៉ឹង បម្រើប្រជាជនដែលខ្លួនគ្រប់គ្រង មិនមែនបម្រើខ្លួនឯងទេ។ ត្រាស៊ីម៉ាកុស យល់ស្របទាំងស្ទាក់ស្ទើរខ្លាំង។
តើអ្នកណាចំណេញពីអយុត្តិធម៌?
ត្រាស៊ីម៉ាកុស (Thrasymachus) មិនបោះបង់ទេ។ គាត់ហៅ សូក្រាត (Socrates) ថាជាមនុស្សជឿអ្វីៗងាយពេក។ គាត់និយាយថា គង្វាលចិញ្ចឹមចៀមឱ្យធាត់ដើម្បីប្រាក់ចំណេញរបស់ខ្លួន ហើយអ្នកគ្រប់គ្រងក៏ធ្វើចំពោះប្រជាជនដូចគ្នា។ គាត់អះអាងថា យុត្តិធម៌ ឬហៅថា Justice ដែលមានន័យថា ការប្រព្រឹត្តដោយត្រឹមត្រូវ និងសុចរិត ពិតជាប្រយោជន៍របស់អ្នកដទៃ។ មនុស្សមានយុត្តិធម៌តែងតែខាត។ ក្នុងការចូលហ៊ុនធ្វើជំនួញ ក្នុងការបង់ពន្ធ និងក្នុងតំណែងរដ្ឋ មនុស្សគ្មានយុត្តិធម៌តែងតែបានចំណេញលើសគេ។ ករណីច្បាស់បំផុតគឺ របបផ្តាច់ការ ឬហៅថា Tyranny ជារបបដែលមនុស្សម្នាក់គ្រប់គ្រង។ នៅទីនោះ មនុស្សម្នាក់យកអ្វីៗទាំងអស់ដោយការបោកប្រាស់ និងកម្លាំង ហើយថែមទាំងធ្វើឱ្យពលរដ្ឋទៅជាទាសកររបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែមនុស្សនៅតែហៅគាត់ថាមានសុភមង្គល និងមានពរ។ ត្រាស៊ីម៉ាកុស អះអាងថា មនុស្សបន្ទោសអយុត្តិធម៌ ព្រោះតែខ្លាចខ្លួនឯងរងគ្រោះពីវា មិនមែនព្រោះពួកគេមិនព្រមធ្វើវាទេ។
សូក្រាត សួរថា ប្រសិនបើការគ្រប់គ្រងផ្តល់ប្រយោជន៍ដល់អ្នកគ្រប់គ្រង ហេតុអ្វីមិនមានអ្នកណាទទួលតំណែងដោយមិនបានអ្វីសោះ? តាមការពន្យល់របស់គាត់ អ្នកគ្រប់គ្រងត្រូវតែបានអ្វីមួយក្នុងបីយ៉ាងជាថ្នូរ គឺលុយ កិត្តិយស ឬទោស បើគេបដិសេធមិនទទួលតំណែង។ គាត់ពន្យល់ថា មនុស្សល្អមិនចង់មើលទៅដូចអ្នកបម្រើជួល ឬចោរទេ ហើយក៏មិនដេញតាមកិត្តិយសដែរ។ អ្វីដែលជំរុញពួកគេ គឺទោសដ៏អាក្រក់បំផុត គឺត្រូវមនុស្សអាក្រក់ជាងខ្លួនមកគ្រប់គ្រង។ សូក្រាត បន្ថែមថា នៅក្នុងរដ្ឋដែលពោរពេញដោយមនុស្សល្អ មនុស្សប្រហែលជាប្រឹងគេចពីតំណែង ដូចដែលឥឡូវនេះពួកគេប្រឹងដណ្តើមតំណែង។
បន្ទាប់មក សូក្រាត បែរទៅរកការអះអាងដែលធំជាង និងធ្ងន់ធ្ងរជាងរបស់ ត្រាស៊ីម៉ាកុស គឺថា ជីវិតគ្មានយុត្តិធម៌ ល្អជាងជីវិតមានយុត្តិធម៌។ ក្លូខន (Glaucon) និយាយថា គាត់នៅតែគិតថាជីវិតមានយុត្តិធម៌ល្អជាង ហើយ ត្រាស៊ីម៉ាកុស មិនបានធ្វើឱ្យគាត់ជឿទេ។
យុត្តិធម៌ និងព្រលឹងដែលមានសុភមង្គល
សូក្រាត (Socrates) ជ្រើសរើសជជែកដោយសួរ និងឆ្លើយ មិនមែនដោយម្នាក់ៗនិយាយវែងៗប្រជែងគ្នាទេ។ យុត្តិធម៌ ឬហៅថា Justice មានន័យថា ការប្រព្រឹត្តដោយត្រឹមត្រូវ និងសុចរិត។ ត្រាស៊ីម៉ាកុស (Thrasymachus) ហៅយុត្តិធម៌ថា «ភាពសាមញ្ញដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់» គឺភាពល្ងង់ដ៏ថ្លៃថ្នូមួយបែប ហើយហៅអយុត្តិធម៌ថាជាការចេះគិតល្អ។ បន្ទាប់មក សូក្រាត សួរថា តើមនុស្សមានយុត្តិធម៌ ព្យាយាមយកឱ្យបានច្រើនជាងមនុស្សមានយុត្តិធម៌ដូចគ្នាឬទេ? មិនព្យាយាមទេ។ តើមនុស្សគ្មានយុត្តិធម៌ ព្យាយាមយកឱ្យបានច្រើនជាងគ្រប់គ្នាឬទេ? ព្យាយាម។ អ្នកមានចំណេះដឹងប្រព្រឹត្តដូចមនុស្សមានយុត្តិធម៌។ អ្នកភ្លេងដែលកំពុងរឹតខ្សែពិណ មិនព្យាយាមលើសអ្នកភ្លេងម្នាក់ទៀតទេ គឺព្យាយាមលើសតែអ្នកដែលមិនចេះភ្លេងប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះ មនុស្សមានយុត្តិធម៌ដូចអ្នកមានប្រាជ្ញា និងអ្នកល្អ ហើយមនុស្សគ្មានយុត្តិធម៌ដូចអ្នកល្ងង់ និងអ្នកអាក្រក់។ ត្រាស៊ីម៉ាកុស យល់ស្របទាំងស្ទាក់ស្ទើរខ្លាំង ទាំងបែកញើសក្នុងរដូវក្តៅ ហើយ សូក្រាត បានឃើញគាត់ក្រហមមុខ។
បន្ទាប់មកគឺអំពីកម្លាំង។ រដ្ឋ កងទ័ព ឬសូម្បីតែក្រុមចោរមួយក្រុម ក៏មិនអាចធ្វើការជាមួយគ្នាបាន ប្រសិនបើសមាជិករបស់វាធ្វើអយុត្តិធម៌ដាក់គ្នា។ អយុត្តិធម៌បង្កើតការស្អប់ ហើយបំបែកក្រុមណាក៏ដោយ។ នៅក្នុងមនុស្សម្នាក់ វាធ្វើឱ្យគាត់ប្រឆាំងនឹងខ្លួនឯង។ ត្រាស៊ីម៉ាកុស យល់ស្រប ប៉ុន្តែគាត់និយាយថា គ្រាន់តែដើម្បីជៀសវាងការឈ្លោះប្រកែក។ សូក្រាត បន្ថែមថា អ្នកធ្វើខុសត្រូវរក្សាសេចក្តីយុត្តិធម៌បន្តិចបន្តួច ដើម្បីអាចធ្វើការជាមួយគ្នាបាន ដូច្នេះពួកគេគ្រាន់តែជាមនុស្សអាក្រក់តែពាក់កណ្តាល។
ទីបំផុត សូក្រាត លើកហេតុផលអំពីការងាររបស់វត្ថុនីមួយៗ។ អ្វីៗទាំងអស់មានការងារដែលវាធ្វើបានល្អបំផុត។ ភ្នែកមើលឃើញ ហើយកាំបិតកោងសម្រាប់កាត់មែកទំពាំងបាយជូរ ធ្វើការងារនោះបានល្អជាងកាំបិតខ្លី។ វត្ថុនីមួយៗធ្វើការងាររបស់វាបានល្អ តាមរយៈភាពល្អពិសេសរបស់វា។ ការងាររបស់ព្រលឹង គឺដឹកនាំ គិតពិចារណា និងរស់នៅ ហើយពួកគេបានយល់ព្រមថា ភាពល្អពិសេសរបស់ព្រលឹងគឺយុត្តិធម៌។ ដូច្នេះ ព្រលឹងមានយុត្តិធម៌រស់នៅបានល្អ ហើយមានសុភមង្គល រីឯព្រលឹងគ្មានយុត្តិធម៌រស់នៅមិនល្អ។ ត្រាស៊ីម៉ាកុស ចុះចាញ់ ហើយហៅវាថា «ម្ហូបពិសេសក្នុងពិធីបុណ្យ» របស់ សូក្រាត។ ប៉ុន្តែ សូក្រាត សារភាពថា គាត់បានប្រញាប់ពីសំណួរមួយទៅសំណួរមួយទៀត ដូចភ្ញៀវលោភដែលភ្លក់ម្ហូបគ្រប់មុខ មិនបរិភោគមុខណាឱ្យឆ្អែត ហើយគាត់នៅតែមិនដឹងថាយុត្តិធម៌ជាអ្វី។