Made in Japan: Akio Morita and Sony — Book Summary

Hiroshima at Lunch

In August 1945, Akio Morita was a 24-year-old naval technical officer with a physics degree from Osaka Imperial University. His team of scientists and engineers was working on heat-seeking weapons and night-vision sights. Morita says they all knew it was too late for such work to change the war.

On 7 August he was eating lunch with navy colleagues when news came of the bomb on Hiroshima. The report was unclear, but Morita understood it. He saw navy reports and had listened to shortwave radio, which was illegal, so he already knew Japan was losing. Even so, the news shocked him.

His first reaction was that of a scientist. He told his colleagues they might as well stop their research. If the Americans could build an atomic bomb, he said, Japan was too far behind in every field to catch up. His commanding officer was very angry with him.

He had believed that an atomic bomb would take at least twenty years to build. So the American success showed a huge technology gap. He adds that he should have seen it coming. As a school student, he had watched a film about Ford's giant factory at River Rouge in the United States. Ships brought iron ore in, and the same site turned it into steel, car parts and finished cars. Japan had no industry like that.

Still, he says he felt sure about his own future. Japan would need every talented person it had left, and he felt he had a part to play. He did not know how big it would be.

The Heir of a Sake Family

Morita was the oldest son of a very old family from Kosugaya, a village near Nagoya. He was the fifteenth-generation heir to a business that had brewed sake for about three hundred years. The family also made soy sauce and soybean paste, and it led the local community.

The business had a weakness, he says. His grandfather and the generation before loved fine art and spent much time and money on it. They left the company to hired managers. Morita argues that such managers could lose only a job. A family head carries a bigger duty: to keep the business alive for the next generation.

So when his father, Kyuzaemon Morita, took charge, the company faced bankruptcy. He had to leave his business studies at Keio University in Tokyo and face a real crisis instead of a textbook case. To pay the debts, he sold much of the family's art. He promised to buy back the three most precious pieces, a Chinese scroll, a bronze mirror and an ancient jade, and years later he did.

His father trained him early. From about the age of ten, he took the boy to the office and the brewery. The boy sat through long meetings and heard managers report at home. His father told him that he was the boss from the start. But being on top did not mean he could order anything. A boss must make clear decisions and accept full responsibility for them. Scolding people and looking for someone to blame was useless. A leader should appeal to goals that help both the staff and himself, and should be patient and understanding. Morita says these lessons became his own management philosophy, the Japanese way he learned at home.

A Boy Who Loved Sound

Morita's mother loved Western classical music, and he says his interest in sound began with her. When he was in middle school, his father bought one of the first electric phonographs in the area. It cost 600 yen. At that time, a Japanese car cost about 1,500 yen. The sound amazed Morita: a vacuum tube made the same old records sound wonderful.

Eager to learn how it worked, he followed magazine diagrams and built a rough electric phonograph and a radio. School did not teach this, so he taught himself, and his other school marks suffered. He also wanted to record his own voice. He spent a year trying to build a wire recorder, but every try failed.

He then decided to enter the science course at the Eighth Higher School. His general marks were poor, so he spent a year as a ronin, a student who studies full-time before trying the entrance exams. He worked harder than ever and got in. He had ranked 180th in his class, and he says no student ranked that low had ever been admitted before.

Later, his teacher Gakujun Hattori sent him to meet Professor Tsunesaburo Asada at Osaka Imperial University. Asada tested what Morita knew and showed him the lab. Morita wanted to study with this calm, confident scientist. His father was disappointed. He had hoped for economics, or at least a subject useful to the family business.

When the war came, Asada's lab became a navy research unit. Morita skipped many lectures to spend more time there, reading the professors' books instead. He says he enjoyed doing original work at his own pace.

A Navy Post and a Bent Rule

As graduation came near, a navy officer told Morita that physics students could become short-term officers. A navy captain explained the risk: such officers ran the new radar on warships in the war zone. He offered a safer way. If Morita passed an exam for a permanent navy post, he could keep working in the lab. Morita did not want a navy career, but he thought it wiser to choose his own path than to be drafted. He passed. The navy paid him 30 yen a month.

In early 1945, he was sent to a naval office in Yokosuka. His first job was filing steel in a factory. After some weeks he was moved to the Optics division, where he was the only physics student. His first task was to stop static electricity from spoiling aerial photographs with streaks. He re-created the streaks in the lab. Then he asked to continue the work at Asada's lab in Osaka. He wanted no travel money, only a large supply of scarce film. The navy agreed.

In 1985, Morita told his old colleagues that he had acted selfishly, and he apologised. His former chief then confessed that an admiral had scolded him for two hours about it, ordered Morita brought back, then dropped the order the next morning.

Later, Morita helped run a small research unit in a country house at Zushi, working on heat-seeking weapons. Food was short, so he wrote home for soy sauce and soybean paste marked "For Naval Use". He admits this broke the rules, but says he could have defended it. In a joint group of army, navy and civilian researchers, he met Masaru Ibuka, an engineer thirteen years older who ran his own electronics company. Ibuka would become his close friend and the co-founder of Sony.

The Order Morita Would Not Obey

In July and August 1945, air raids came almost every day. Morita told his men not to get up for the alarms, reasoning that no one would bomb their quiet site. He says this was logic, not bravery. His real fear was that the military would fight to the last man, and that the Miura Peninsula, where his unit stood, would become a bloody battlefield.

After Hiroshima, he was sent on a job to Nagoya and given a day off to visit his parents nearby. Before leaving, he told his fellow officers that the war might end while he was away. If the navy then ordered a mass suicide, he said, he would not come back to join it. An angry lieutenant warned that he would be charged with desertion. Morita answered calmly that when the war ended, that crime would no longer exist. He admits it was a poor thing for an officer to say, but says he had to say it.

His parents, like many others, had left bombed Nagoya for the family village of Kosugaya. Morita quotes figures published after the war: fire bombs had left about one third of the people of Nagoya homeless, nearly half in Tokyo and more than two thirds in Yokohama.

On the evening of 14 August he reached his family. His father was worried, because nobody knew what would come after defeat. Next morning, his mother woke him: the Emperor would speak on the radio at noon. Ordinary people had never heard his voice. Morita put on his full uniform and sword and stood at attention. Through the static and the old-fashioned court language, he understood the message. He felt afraid and relieved at once. The war was over.

ដំណឹងពីហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា ពេលញ៉ាំបាយថ្ងៃត្រង់

នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ អាគីអូ ម៉ូរីតា (Akio Morita) មានអាយុ២៤ឆ្នាំ។ គាត់ជាមន្ត្រីបច្ចេកទេសកងទ័ពជើងទឹក ហើយមានសញ្ញាបត្ររូបវិទ្យាពីសាកលវិទ្យាល័យអធិរាជអូសាកា (Osaka Imperial University)។ ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ និងវិស្វកររបស់គាត់ កំពុងធ្វើការលើអាវុធដែលតាមរកកម្តៅ និងឧបករណ៍មើលឃើញពេលយប់។ ម៉ូរីតានិយាយថា ពួកគេទាំងអស់គ្នាដឹងថា ការងារបែបនេះយឺតពេលហើយ មិនអាចផ្លាស់ប្តូរដំណើរសង្គ្រាមបានទេ។

នៅថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ពេលគាត់កំពុងញ៉ាំបាយថ្ងៃត្រង់ជាមួយមិត្តរួមការងារក្នុងកងទ័ពជើងទឹក ដំណឹងអំពីគ្រាប់បែកបរមាណូដែលទម្លាក់លើហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ាក៏មកដល់។ ដំណឹងនោះមិនទាន់ច្បាស់ទេ ប៉ុន្តែម៉ូរីតាយល់ថាវាជាអ្វី។ គាត់ធ្លាប់អានរបាយការណ៍របស់កងទ័ពជើងទឹក ហើយធ្លាប់ស្តាប់វិទ្យុរលកខ្លី ឬហៅថា shortwave ដែលអាចចាប់ស្ថានីយពីបរទេសបាន ទោះបីការស្តាប់វិទ្យុនេះខុសច្បាប់ក៏ដោយ។ ដូច្នេះ គាត់ដឹងរួចហើយថា ជប៉ុនកំពុងចាញ់។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ដំណឹងនោះនៅតែធ្វើឱ្យគាត់តក់ស្លុត។

ប្រតិកម្មដំបូងរបស់គាត់ គឺប្រតិកម្មរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ។ គាត់ប្រាប់មិត្តរួមការងារថា គ្មានប្រយោជន៍នឹងបន្តការស្រាវជ្រាវទៀតទេ។ គាត់និយាយថា បើជនជាតិអាមេរិកអាចផលិតគ្រាប់បែកបរមាណូបាន មានន័យថា ជប៉ុននៅពីក្រោយគេឆ្ងាយពេកក្នុងគ្រប់វិស័យ មិនអាចតាមទាន់បានឡើយ។ មេបញ្ជាការរបស់គាត់ខឹងនឹងគាត់ខ្លាំងណាស់។

គាត់ធ្លាប់ជឿថា ការផលិតគ្រាប់បែកបរមាណូត្រូវចំណាយពេលយ៉ាងតិច២០ឆ្នាំ។ ដូច្នេះ ការដែលអាមេរិកផលិតវាបានសម្រេច បង្ហាញថា បច្ចេកវិទ្យារបស់ជប៉ុននៅពីក្រោយអាមេរិកឆ្ងាយណាស់។ គាត់បន្ថែមថា គាត់គួរតែដឹងមុនជាយូរមកហើយ។ កាលនៅជាសិស្សសាលា គាត់ធ្លាប់មើលភាពយន្តមួយអំពីរោងចក្ររីវើរ រូស (River Rouge) ដែលជារោងចក្រយក្សរបស់ក្រុមហ៊ុនហ្វដ (Ford) នៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ នៅទីនោះ នាវាដឹករ៉ែដែកចូលមក ហើយនៅកន្លែងតែមួយនោះ គេកែច្នៃរ៉ែទៅជាដែកថែប គ្រឿងបន្លាស់ឡាន រហូតដល់ឡានដែលផលិតរួចរាល់។ ជប៉ុនគ្មានឧស្សាហកម្មបែបនេះទេ។

ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី គាត់និយាយថា គាត់មានទំនុកចិត្តលើអនាគតរបស់ខ្លួន។ ជប៉ុននឹងត្រូវការមនុស្សមានសមត្ថភាពគ្រប់រូបដែលនៅសល់ ហើយគាត់មានអារម្មណ៍ថា ខ្លួនមានតួនាទីមួយត្រូវបំពេញ។ គាត់មិនដឹងថា តួនាទីនោះនឹងធំប៉ុណ្ណាទេ។

អ្នកស្នងមរតកគ្រួសារផលិតស្រាសាកេ

ម៉ូរីតា (Morita) ជាកូនប្រុសច្បងនៃគ្រួសារមួយដែលមានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់ នៅភូមិកូស៊ូហ្គាយ៉ា (Kosugaya) ជិតទីក្រុងណាហ្គោយ៉ា (Nagoya)។ គ្រួសារនេះមានអាជីវកម្មផលិតស្រាសាកេ ដែលជាស្រាជប៉ុនធ្វើពីអង្ករ អស់រយៈពេលប្រហែល៣០០ឆ្នាំមកហើយ ហើយម៉ូរីតាជាអ្នកស្នងមរតកជំនាន់ទីដប់ប្រាំ។ គ្រួសារនេះក៏ផលិតទឹកស៊ីអ៊ីវ និងសៀងសណ្តែកដែរ ហើយជាអ្នកនាំមុខក្នុងសហគមន៍ក្នុងតំបន់។

ម៉ូរីតានិយាយថា អាជីវកម្មនេះមានចំណុចខ្សោយមួយ។ ជីតារបស់គាត់ និងជំនាន់មុនជីតា ស្រឡាញ់វត្ថុសិល្បៈល្អៗ ហើយចំណាយពេល និងលុយច្រើនលើវា។ ពួកគេទុកក្រុមហ៊ុនឱ្យអ្នកគ្រប់គ្រងដែលជួលមកមើលការខុសត្រូវ។ ម៉ូរីតាលើកហេតុផលថា អ្នកគ្រប់គ្រងជួលមកបែបនេះ បើធ្វើខុស ក៏គ្រាន់តែបាត់ការងារប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែប្រធានគ្រួសារមានភារកិច្ចធំជាងនោះ គឺត្រូវរក្សាអាជីវកម្មឱ្យនៅរស់ សម្រាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។

ដូច្នេះ ពេលឪពុករបស់គាត់ គ្យូហ្សាអេម៉ុន ម៉ូរីតា (Kyuzaemon Morita) ឡើងមកកាន់អាជីវកម្ម ក្រុមហ៊ុនជិតក្ស័យធនទៅហើយ។ ឪពុកត្រូវឈប់រៀនផ្នែកពាណិជ្ជកម្មនៅសាកលវិទ្យាល័យកេអ៊ីអូ (Keio University) ក្នុងទីក្រុងតូក្យូ ហើយត្រូវដោះស្រាយវិបត្តិពិតប្រាកដ មិនមែនមេរៀនក្នុងសៀវភៅទេ។ ដើម្បីសងបំណុល គាត់បានលក់វត្ថុសិល្បៈរបស់គ្រួសារជាច្រើន។ គាត់សន្យាថា នឹងទិញយកវត្ថុដែលមានតម្លៃបំផុតទាំងបីមកវិញ គឺគំនូររមូរចិនមួយ កញ្ចក់សំរិទ្ធមួយ និងវត្ថុបុរាណធ្វើពីត្បូងជេដមួយ។ ច្រើនឆ្នាំក្រោយមក គាត់ក៏ទិញបានមកវិញមែន។

ឪពុកបង្វឹកម៉ូរីតាតាំងពីតូច។ ចាប់ពីអាយុប្រហែលដប់ឆ្នាំ ឪពុកនាំកូនទៅការិយាល័យ និងរោងចក្រផលិតស្រា។ ក្មេងប្រុសតូចនោះអង្គុយស្តាប់កិច្ចប្រជុំវែងៗ ហើយស្តាប់អ្នកគ្រប់គ្រងមករាយការណ៍នៅផ្ទះ។ ឪពុកប្រាប់កូនថា កូនជាមេតាំងពីដំបូងមក។ ប៉ុន្តែការធ្វើជាមេ មិនមែនមានន័យថា ចង់បញ្ជាអ្វីក៏បាននោះទេ។ មេត្រូវសម្រេចចិត្តឱ្យច្បាស់ ហើយទទួលខុសត្រូវពេញលេញចំពោះការសម្រេចចិត្តនោះ។ ការស្តីបន្ទោសគេ និងការរកអ្នកណាម្នាក់ឱ្យទទួលកំហុស គ្មានប្រយោជន៍ទេ។ អ្នកដឹកនាំគួរជំរុញមនុស្ស ដោយលើកយកគោលដៅដែលនាំផលល្អដល់ទាំងបុគ្គលិក និងខ្លួនឯង ហើយគួរចេះអត់ធ្មត់ និងយល់ចិត្តគេ។ ម៉ូរីតានិយាយថា មេរៀនទាំងនេះបានក្លាយជាទស្សនៈគ្រប់គ្រងរបស់គាត់ផ្ទាល់ គឺរបៀបគ្រប់គ្រងបែបជប៉ុន ដែលគាត់រៀនពីក្នុងផ្ទះ។

ក្មេងប្រុសដែលស្រឡាញ់សំឡេង

ម្តាយរបស់ម៉ូរីតា (Morita) ស្រឡាញ់តន្ត្រីបុរាណលោកខាងលិច ហើយម៉ូរីតានិយាយថា ចំណាប់អារម្មណ៍របស់គាត់លើសំឡេង ចាប់ផ្តើមពីម្តាយ។ ពេលគាត់រៀននៅអនុវិទ្យាល័យ ឪពុកបានទិញម៉ាស៊ីនចាក់ថាសប្រើអគ្គិសនី ឬហៅថា electric phonograph ដែលជាម៉ាស៊ីនមួយក្នុងចំណោមម៉ាស៊ីនដំបូងគេក្នុងតំបន់។ ម៉ាស៊ីននោះថ្លៃ៦០០យ៉េន ខណៈឡានជប៉ុនមួយគ្រឿងនៅពេលនោះ ថ្លៃប្រហែល១៥០០យ៉េន។ សំឡេងរបស់វាធ្វើឱ្យម៉ូរីតាភ្ញាក់ផ្អើលខ្លាំងណាស់។ អំពូលសុញ្ញកាស ឬហៅថា vacuum tube ដែលពង្រីកសំឡេងក្នុងម៉ាស៊ីននោះ ធ្វើឱ្យថាសចម្រៀងចាស់ៗដដែល ស្តាប់ទៅពិរោះអស្ចារ្យ។

ម៉ូរីតាចង់ដឹងថា វាដំណើរការយ៉ាងដូចម្តេច ទើបគាត់មើលគំនូសប្លង់ក្នុងទស្សនាវដ្តី ហើយដំឡើងម៉ាស៊ីនចាក់ថាសប្រើអគ្គិសនីមួយ និងវិទ្យុមួយ បែបរដុបៗដោយខ្លួនឯង។ សាលាមិនបង្រៀនរឿងទាំងនេះទេ ដូច្នេះគាត់រៀនដោយខ្លួនឯង ហើយពិន្ទុមុខវិជ្ជាផ្សេងៗរបស់គាត់ក៏ធ្លាក់ចុះ។ គាត់ក៏ចង់ថតសំឡេងខ្លួនឯងដែរ។ គាត់ចំណាយពេលមួយឆ្នាំ ព្យាយាមធ្វើម៉ាស៊ីនថតសំឡេងលើខ្សែដែក ឬហៅថា wire recorder ប៉ុន្តែសាកប៉ុន្មានដងក៏បរាជ័យទាំងអស់។

បន្ទាប់មក គាត់សម្រេចចិត្តចូលរៀនផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ នៅវិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់ទីប្រាំបី (Eighth Higher School) ដែលជាសាលាត្រៀមមុនចូលសាកលវិទ្យាល័យ។ ដោយសារពិន្ទុទូទៅរបស់គាត់ខ្សោយ គាត់ត្រូវចំណាយពេលមួយឆ្នាំ រៀនពេញម៉ោងដើម្បីត្រៀមប្រឡងចូល។ នៅជប៉ុន គេហៅសិស្សបែបនេះថា រ៉ូនីន (ronin)។ គាត់ខំរៀនខ្លាំងជាងពេលណាៗទាំងអស់ ហើយប្រឡងជាប់។ មុននោះ គាត់ជាប់លេខរៀងទីមួយរយប៉ែតសិបក្នុងថ្នាក់ ហើយគាត់និយាយថា មិនដែលមានសិស្សណាដែលជាប់លេខទាបដល់ម្ល៉េះ ត្រូវគេទទួលចូលរៀនពីមុនមកទេ។

ក្រោយមក គ្រូរបស់គាត់ ហ្គាគូជូន ហាតូរី (Gakujun Hattori) បានបញ្ជូនគាត់ទៅជួបសាស្ត្រាចារ្យ ស៊ូណេសាប៊ូរ៉ូ អាសាដា (Tsunesaburo Asada) នៅសាកលវិទ្យាល័យអធិរាជអូសាកា (Osaka Imperial University)។ សាស្ត្រាចារ្យអាសាដាសាកសួរចំណេះដឹងរបស់ម៉ូរីតា ហើយនាំគាត់ទៅមើលមន្ទីរពិសោធន៍។ ម៉ូរីតាចង់រៀនជាមួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដែលមានចិត្តស្ងប់ និងជឿជាក់លើខ្លួនឯងរូបនេះ។ ឪពុករបស់គាត់ខកចិត្ត។ ឪពុកចង់ឱ្យគាត់រៀនសេដ្ឋកិច្ច ឬយ៉ាងហោចណាស់ មុខវិជ្ជាដែលមានប្រយោជន៍ដល់អាជីវកម្មគ្រួសារ។

ពេលសង្គ្រាមផ្ទុះឡើង មន្ទីរពិសោធន៍របស់អាសាដាបានក្លាយជាអង្គភាពស្រាវជ្រាវរបស់កងទ័ពជើងទឹក។ ម៉ូរីតារំលងម៉ោងរៀនជាច្រើន ដើម្បីចំណាយពេលនៅទីនោះឱ្យបានច្រើន ហើយអានសៀវភៅរបស់សាស្ត្រាចារ្យជំនួសវិញ។ គាត់និយាយថា គាត់ចូលចិត្តធ្វើការស្រាវជ្រាវថ្មីៗដោយខ្លួនឯង តាមល្បឿនរបស់ខ្លួន។

តំណែងក្នុងកងទ័ពជើងទឹក និងការបត់បែនច្បាប់បន្តិច

ពេលជិតបញ្ចប់ការសិក្សា មន្ត្រីកងទ័ពជើងទឹកម្នាក់ប្រាប់ម៉ូរីតា (Morita) ថា និស្សិតរូបវិទ្យាអាចចូលធ្វើជាមន្ត្រីរយៈពេលខ្លីបាន។ នាវាឯកម្នាក់ពន្យល់ពីគ្រោះថ្នាក់ គឺមន្ត្រីបែបនេះត្រូវប្រើរ៉ាដាថ្មីៗ នៅលើនាវាចម្បាំងក្នុងតំបន់សង្គ្រាម។ នាវាឯករូបនោះបង្ហាញផ្លូវមួយទៀតដែលមានសុវត្ថិភាពជាង។ បើម៉ូរីតាប្រឡងជាប់ ហើយបានតំណែងអចិន្ត្រៃយ៍ក្នុងកងទ័ពជើងទឹក គាត់អាចបន្តធ្វើការនៅមន្ទីរពិសោធន៍បាន។ ម៉ូរីតាមិនចង់យកកងទ័ពជើងទឹកធ្វើជាអាជីពទេ ប៉ុន្តែគាត់គិតថា ការជ្រើសផ្លូវដោយខ្លួនឯង ឆ្លាតជាងទុកឱ្យគេកេណ្ឌចូលធ្វើទាហាន។ គាត់ប្រឡងជាប់។ កងទ័ពជើងទឹកផ្តល់ប្រាក់ខែឱ្យគាត់៣០យ៉េនក្នុងមួយខែ។

នៅដើមឆ្នាំ១៩៤៥ គេបញ្ជូនគាត់ទៅការិយាល័យកងទ័ពជើងទឹកមួយនៅយ៉ូកូស៊ូកា (Yokosuka)។ ការងារដំបូងរបស់គាត់ គឺឈូសដែកនៅក្នុងរោងចក្រ។ ប៉ុន្មានសប្តាហ៍ក្រោយមក គេប្តូរគាត់ទៅផ្នែកអុបទិក ដែលធ្វើការលើកែវ និងពន្លឺ។ នៅទីនោះ គាត់ជានិស្សិតរូបវិទ្យាតែម្នាក់គត់។ កិច្ចការដំបូងរបស់គាត់ គឺរកវិធីកុំឱ្យអគ្គិសនីស្តាទិក ធ្វើឱ្យរូបថតពីលើអាកាសមានស្នាមឆ្នូតៗខូច។ គាត់ធ្វើឱ្យស្នាមឆ្នូតទាំងនោះកើតឡើងវិញក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ បន្ទាប់មក គាត់សុំបន្តការងារនេះ នៅមន្ទីរពិសោធន៍របស់សាស្ត្រាចារ្យអាសាដា (Asada) ក្នុងទីក្រុងអូសាកា។ គាត់មិនសុំលុយធ្វើដំណើរទេ គ្រាន់តែសុំហ្វីលថតរូបច្រើន ដែលពេលនោះរកកម្រ។ កងទ័ពជើងទឹកយល់ព្រម។

នៅឆ្នាំ១៩៨៥ ម៉ូរីតាប្រាប់មិត្តរួមការងារចាស់ៗថា ពេលនោះគាត់បានធ្វើដោយគិតតែពីខ្លួនឯង ហើយគាត់សុំទោស។ អតីតប្រធានរបស់គាត់ក៏សារភាពថា ឧត្តមនាវីឯកម្នាក់បានស្តីបន្ទោសខ្លួនអស់ពីរម៉ោងអំពីរឿងនេះ ហើយបញ្ជាឱ្យហៅម៉ូរីតាត្រឡប់មកវិញ តែព្រឹកបន្ទាប់ ក៏ដកបញ្ជានោះវិញ។

ក្រោយមក ម៉ូរីតាជួយគ្រប់គ្រងអង្គភាពស្រាវជ្រាវតូចមួយ ក្នុងផ្ទះមួយនៅជនបទ ក្នុងតំបន់ហ្ស៊ូស៊ី (Zushi)។ អង្គភាពនេះធ្វើការលើអាវុធដែលតាមរកកម្តៅ។ អាហារខ្វះខាត ដូច្នេះគាត់សរសេរសំបុត្រទៅផ្ទះ សុំទឹកស៊ីអ៊ីវ និងសៀងសណ្តែក ដែលមានសរសេរលើវាថា «សម្រាប់ការប្រើប្រាស់របស់កងទ័ពជើងទឹក»។ គាត់ទទួលស្គាល់ថា ការធ្វើបែបនេះខុសបទបញ្ជា ប៉ុន្តែគាត់និយាយថា គាត់អាចរកហេតុផលការពារវាបាន។ ក្នុងក្រុមស្រាវជ្រាវរួមមួយ ដែលមានអ្នកស្រាវជ្រាវមកពីកងទ័ពគោក កងទ័ពជើងទឹក និងជនស៊ីវិល គាត់បានជួបម៉ាសារូ អ៊ីប៊ូកា (Masaru Ibuka)។ អ៊ីប៊ូកាជាវិស្វករដែលមានអាយុច្រើនជាងគាត់១៣ឆ្នាំ ហើយដឹកនាំក្រុមហ៊ុនអេឡិចត្រូនិកផ្ទាល់ខ្លួន។ ក្រោយមក អ៊ីប៊ូកាបានក្លាយជាមិត្តជិតស្និទ្ធរបស់គាត់ និងជាសហស្ថាបនិកក្រុមហ៊ុនសូនី (Sony)។

បញ្ជាដែលម៉ូរីតា (Morita) មិនព្រមធ្វើតាម

នៅខែកក្កដា និងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ មានការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើអាកាសស្ទើររាល់ថ្ងៃ។ ម៉ូរីតា (Morita) ប្រាប់មនុស្សក្រោមបង្គាប់របស់គាត់ថា មិនបាច់ក្រោកពេលឮសំឡេងរោទិ៍ប្រកាសអាសន្នទេ ព្រោះគាត់គិតថា គ្មាននរណាមកទម្លាក់គ្រាប់បែកលើកន្លែងស្ងាត់របស់ពួកគេឡើយ។ គាត់និយាយថា នេះជាការគិតតាមហេតុផល មិនមែនដោយសារក្លាហានទេ។ អ្វីដែលគាត់ខ្លាចពិតៗ គឺខ្លាចយោធាប្រយុទ្ធរហូតដល់មនុស្សចុងក្រោយ ហើយឧបទ្វីបមីអ៊ូរ៉ា (Miura Peninsula) ដែលអង្គភាពរបស់គាត់ស្ថិតនៅ នឹងក្លាយជាសមរភូមិបង្ហូរឈាម។

ក្រោយការទម្លាក់គ្រាប់បែកលើហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា គេបញ្ជូនគាត់ទៅធ្វើការងារមួយនៅណាហ្គោយ៉ា (Nagoya) ហើយឱ្យគាត់ឈប់មួយថ្ងៃ ដើម្បីទៅលេងឪពុកម្តាយដែលរស់នៅក្បែរនោះ។ មុនចេញដំណើរ គាត់ប្រាប់មន្ត្រីរួមការងារថា សង្គ្រាមអាចនឹងចប់ ក្នុងពេលដែលគាត់មិននៅ។ គាត់និយាយថា បើពេលនោះកងទ័ពជើងទឹកបញ្ជាឱ្យសម្លាប់ខ្លួនរួមគ្នា គាត់នឹងមិនត្រឡប់មកចូលរួមទេ។ អនុសេនីយ៍ឯកម្នាក់ខឹង ហើយព្រមានថា គាត់នឹងត្រូវគេចោទពីបទរត់ចោលជួរ។ ម៉ូរីតាឆ្លើយដោយស្ងប់ថា ពេលសង្គ្រាមចប់ បទល្មើសនោះក៏លែងមានទៀតហើយ។ គាត់ទទួលស្គាល់ថា នេះជាពាក្យដែលមន្ត្រីម្នាក់មិនគួរនិយាយ ប៉ុន្តែគាត់និយាយថា គាត់ត្រូវតែនិយាយ។

ឪពុកម្តាយរបស់គាត់ ក៏ដូចមនុស្សជាច្រើនទៀតដែរ បានចាកចេញពីណាហ្គោយ៉ាដែលរងការទម្លាក់គ្រាប់បែក ទៅរស់នៅភូមិរបស់គ្រួសារ គឺភូមិកូស៊ូហ្គាយ៉ា (Kosugaya)។ ម៉ូរីតាដកស្រង់តួលេខដែលគេចេញផ្សាយក្រោយសង្គ្រាម៖ គ្រាប់បែកដុតបានធ្វើឱ្យប្រជាជនប្រហែលមួយភាគបីនៅណាហ្គោយ៉ាអស់ផ្ទះសម្បែង ជិតពាក់កណ្តាលនៅតូក្យូ និងជាងពីរភាគបីនៅយ៉ូកូហាម៉ា។

នៅល្ងាចថ្ងៃទី១៤ ខែសីហា គាត់ទៅដល់ជួបគ្រួសារ។ ឪពុករបស់គាត់បារម្ភ ព្រោះគ្មាននរណាដឹងថា អ្វីនឹងកើតឡើងក្រោយការចាញ់សង្គ្រាមទេ។ ព្រឹកឡើង ម្តាយដាស់គាត់ ហើយប្រាប់ថា ព្រះចក្រពត្តិនឹងមានព្រះបន្ទូលតាមវិទ្យុនៅថ្ងៃត្រង់។ ប្រជាជនសាមញ្ញមិនដែលឮព្រះសូរសៀងរបស់ព្រះអង្គទេ។ ម៉ូរីតាស្លៀកឯកសណ្ឋានពេញលេញ ពាក់ដាវ ហើយឈរត្រង់គោរព។ ទោះមានសំឡេងរំខានពីវិទ្យុ និងភាសាវាំងបែបបុរាណក្តី គាត់នៅតែយល់ខ្លឹមសារនោះ។ គាត់ទាំងភ័យ ទាំងធូរចិត្តក្នុងពេលតែមួយ។ សង្គ្រាមបានចប់ហើយ។